AHMET MUHİP DIRANAS (1909 - 1980)
AHMET MUHİP DIRANAS (1909 - 1980)
1. Hayatı ve Kültür Adamı Kimliği
Ahmet Muhip Dıranas; Türk edebiyatının önde gelen şair, çevirmen ve köşe yazarlarındandır. 1909 yılında İstanbul'da doğan şair, dokuz yaşındayken ailesinin memleketi olan Sinop'un Salı Köyü'ne gelmiş ve ilköğrenimine burada başlamıştır. Şiir dünyasındaki eşsiz tabiat sevgisinin ilk tohumları bu köyde atılmıştır. Kurtuluş Savaşı'nın ardından ailesiyle Ankara'ya taşınan Dıranas, Ankara Erkek Lisesinde eğitim görmüştür.
Ankara Hukuk Fakültesindeki eğitimini yarıda bırakarak İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Felsefe Bölümü’ne kaydolmuştur. Güzel Sanatlar Akademisi Kitaplığı'nda kütüphane müdürlüğü ve Dolmabahçe Resim ve Heykel Müzesi müdür yardımcılığı yapmıştır. 1939'da Ankara'ya dönerek Çocuk Esirgeme Kurumu Başkanlığı, Devlet Tiyatrosu Edebî Kurul Başkanlığı ve Anadolu Ajansı Yönetim Kurulu üyeliği gibi önemli idari görevlerde bulunmuştur. Siyasi hayata da adım atarak Zafer gazetesinde yazılar yazmış, Demokrat Parti'den milletvekili adayı olmuşsa da seçilememiştir. 21 Haziran 1980'de vefat eden şairin mezarı, çok sevdiği Sinop'tadır.
2. Edebi ve Sanatsal Anlayışı
· Tematik Tercihler: Şiirlerinde kuvvetli bir tabiat sevgisi ve aşk temaları ön plandadır. Zaman ve mekâna doğrudan bağlı olmayan, lirik ve sembolik yapıtlar üretmiştir.
· Batı Etkisi ve Sembolizm: Fransız şiir geleneğinden, özellikle de ünlü sembolist Charles Baudelaire'den derinden etkilenmiştir.
· Biçim ve Ahenk Titizliği: Şiirde şekle, kusursuz yapıya ve iç ahenge büyük önem verir. Hocası Ahmet Hamdi Tanpınar gibi şiir üretiminde son derece titiz davrandığı için az şiir yazmış; şiirlerini ancak 1974 yılında tek bir kitapta toplayabilmiştir.
· Hece Ölçüsünde Yenilikçilik: Bütün şiirlerini hece ölçüsüyle kaleme almıştır. Ancak hecenin alışılmış durak ve kalıplarını yıkarak; aynı şiir içinde farklı kalıplar kullanmak, az bilinen kalıplara yönelmek, heceyi duraksız kurgulamak ve karma nazım birimlerinden yararlanmak gibi yenilikçi metotlar geliştirmiştir.
· Başlıca Şaheserleri: Türk şiir tarihine altın harflerle kazınan 'Kar', 'Serenad', 'Olvido' ve 'Fahriye Abla' şiirleriyle geniş bir üne kavuşmuştur.
3. Şairin Kendi Dilinden: Şiire ve Sanata İlk Adım
|
"Asıl şiire girişim, olağanüstü iki tesadüfle olmuştur. Ankara Lisesi ortaokul son sınıftayken Faruk Nafiz Çamlıbel Ankara’da yarı şair ilahı gibi geziyordu. Yazdığım bir şiiri ona götürdüler. Hoca olarak 'Bunda iş yok, boşu boşuna uğraşmasın, derslerine baksın' demiş. Bu beni çok üzmüştü. Bir iki ay sonra karşıma lise edebiyat öğretmenimiz Ahmet Hamdi Tanpınar çıktı. Şiirimi okuttu ve çok beğendiğini söyledi. Kitapları arasından Fransız şairi Baudelaire’in 'Les Fleurs du Mal' (Kötülük Çiçekleri) kitabını elime tutuşturdu; 'Bunu okuyacaksın' dedi. Bende asıl sanata girişin büyük etkisi onunla başlar." |
4. Bir Klasik: 'Fahriye Abla' Şiir Analizi
Ahmet Muhip Dıranas, popüler kültürde de en çok iz bırakan 'Fahriye Abla' şiirinde, çocukluk yıllarında kendisinde derin izler bırakan bir genç kızı ve onun mahalle çevresini realist bir hikâyeye yakın metotla tasvir eder. Bu yönüyle şiir, şairin genel zaman ve mekândan münezzeh sembolik çizgisinin dışına çıkan ikonik bir istisnadır. Şiirin sonunda Fahriye Abla'nın gönül verdiği delikanlıya değil, belki de hiç tanımadığı bir adamla evlendirilerek karlı Erzincan dağlarına taşındığını öğreniriz. Bu ölümsüz eser, 1984 yılında Yavuz Turgul tarafından sinemaya aktarılmış; Atilla Özdemiroğlu’nun bestelediği ve Özdemir Erdoğan’ın seslendirdiği aynı isimli şarkıyla hafızalarda kalıcı bir yer edinmiştir.
|
Hava keskin bir kömür kokusuyla dolar, |
5. Ahmet Muhip Dıranas Eser Kataloğu
|
EDEBİ TÜR |
ESERLERİ |
|
Şiir |
Şiirler (Bütün şiirleri 1974'te bu kitapta toplanmıştır.) |
|
Tiyatro (Oyun) |
Gölgeler, O Böyle İstemezdi |
(alıntı)