CAHİT SITKI TARANCI (1910 - 1956)
CAHİT SITKI TARANCI (1910 - 1956)
1. Hayatı ve Edebi Çevresi
Cahit Sıtkı Tarancı, Cumhuriyet Dönemi Türk şiirinin en özgün ve popüler seslerinden biridir. 1910 yılında Diyarbakır'da doğan şair, daha iyi bir öğrenim görmesi amacıyla babası tarafından İstanbul'daki Saint-Joseph Lisesi'ne gönderilir. Daha sonra Galatasaray Lisesine geçen Cahit Sıtkı, burada ömrünün sonuna dek kopmayacağı dostu Ziya Osman Saba ile tanışır. Şairin dostuna yazdığı derinlikli mektuplar, vefatından sonra 'Ziya'ya Mektuplar' adıyla kitaplaşarak edebiyat tarihine geçecektir.
Henüz 14 yaşındayken ailesinden kopan Tarancı, gurbet iklimine alışmakta büyük güçlük çeker. 1929'da kız kardeşi Nihal'e yazdığı mektupta kendisini 'kısa, çirkin, fakir ama şerefli bir insan' olarak tanımlayan şair, yaşadığı tüm içsel sıkıntıları şiire sığınarak aşmaya çalışır. 1930'larda şiire adım atan Cahit Sıtkı'yı keşfeden isim usta yazar Peyami Safa olur. Safa'nın 1932 yılında Cumhuriyet gazetesinde kaleme aldığı üç yazı, Tarancı'nın edebiyat dünyasında tanınmasını sağlar. İlk şiir kitabı 'Ömrümde Sükût' ise 1933 yılında okurla buluşur.
Babasının vali olmasını istemesi üzerine 1931'de kaydolduğu Mülkiye Mektebi’ni bitiremez ve Yüksek Ticaret Mektebi’ne geçer. Sümerbank'ta memurluk yaptıktan sonra, Nadir Nadi’nin desteğiyle 1938 sonlarında Paris’e gider. Paris’te Oktay Rifat’la birlikte Paris Radyosu Türkçe Yayınlar Servisi’nde spikerlik yapar. II. Dünya Savaşı patlak verince yurda döner ve askere gider. 1944 sonrasında Ankara'da mütercim olarak görev yaparken; Orhan Veli, Ahmet Muhip Dıranas, Melih Cevdet, Oktay Rifat ve Yaşar Nabi gibi dönemin dev isimlerinden oluşan saygın bir edebiyat çevreyle iç içe yaşar. 1945'te CHP Şiir Yarışması'nda 'Otuz Beş Yaş' şiiriyle kazandığı birincilik, ona asıl büyük şöhretini getirir. 1951'de Cavidan Hanım’la evlenen şair, 1954'te geçirdiği kısmi felç nedeniyle konuşma ve hareket yetisini kaybeder. Tedavi için götürüldüğü Viyana’da 12 Ekim 1956'da vefat eder. Doğduğu ev günümüzde Cahit Sıtkı Tarancı Müzesi olarak korunmaktadır.
2. Sanat Anlayışı ve Estetik İlkeleri
· Saf (Öz) Şiir İdeali: Saf şiir anlayışına sıkı sıkıya bağlıdır. Şiiri, 'kelimelerle güzel şekiller kurma sanatı' olarak görür. Toplumsal ve siyasal meselelerle pek ilgilenmemiştir.
· Fransız Sembolizmi Etkisi: Özellikle ilk dönem kurgularında Baudelaire, Verlaine, Rimbaud, Valéry ve Paul Éluard gibi Fransız sembolist ve gerçeküstücü şairlerin izleri belirgindir.
· Dil ve Biçim Özellikleri: Son derece sade, akıcı ve içten gelen musikili bir dil tercih etmiştir. Şiirde kusursuzluğun tek bir veznin tekelinde olmadığını savunsa da çoğunlukla hece ölçüsünü, klasik kalıpların dışına çıkan özgün varyasyonlarla kullanmıştır. 1940 sonrasında serbest ölçüyle de yazmıştır.
· Tematik Zıtlık (Ölüm ve Yaşama Sevinci): Şiirlerinin merkezinde yalnızlık, çaresizlik, kaçınılmaz ölüm ve buna tezat oluşturan muazzam bir yaşama sevinci yer alır. Eserlerinde sık sık 'ölüme karşı yaşanılan hayatın tüm zorluklara rağmen güzelliği' fikrini işler.
· Takma İsimlerle Hikâyecilik: Cevat Sadık ve İrfan Kudret takma adlarını kullanarak sade olay örgülerine dayalı hikâyeler de kaleme almıştır. Bu hikâyelerinde de şiirlerindeki gibi hayatın her şeye rağmen yaşanmaya değer olduğunu savunmuştur.
3. Hafızalara Kazınan İkonik Şiir Seçkileri
Şairin 40 yaşından sonra Cavidan Hanım'la kurduğu evliliğin getirdiği huzuru ve talihinin dönüşünü ölümsüzleştirdiği meşhur 'Düşten Güzel' şiirinin dizeleri:
|
İlktir baharın gönlümce geldiği |
Her türlü sıkıntıya ve ölümün gölgesine rağmen nefes almanın güzelliğini haykırdığı o ikonik 'Gün Eksilmesin Penceremden' şiiri:
|
Ne doğan güne hükmüm geçer, |
4. Cahit Sıtkı Tarancı Kronolojik Eser Kataloğu
|
KİTAP ADI |
YAYIN YILI |
TÜRÜ / AÇIKLAMA |
|
Ömrümde Sükût |
1933 |
Şiir (Yayımlanan ilk şiir kitabıdır.) |
|
Otuz Beş Yaş |
1946 |
Şiir (CHP yarışmasında birincilik getiren şaheser kitabı.) |
|
Düşten Güzel |
1952 |
Şiir (Evliliğin getirdiği olgunluk dönemi şiirleri.) |
|
Sonrası |
1957 |
Şiir (Şairin vefatının ardından basılan şiir derlemesi.) |
(alıntı)