GARİP DIŞINDA YENİLİĞİ SÜRDÜREN ŞİİR
GARİP DIŞINDA YENİLİĞİ SÜRDÜREN ŞİİR
- Garip Hareketi’nin etkisinin sürdüğü yıllarda eser vermeye başlayan şairlerdir.
- I. Yeni (Garip) ve sonrasında ortaya çıkıp İkinci Yeni'ye katılmadılar.
- Şiirlerinde ideolojik yaklaşımlardan genelde uzak durdular.
- Her biri kendine özgü bir şiir tarzına sahiptir.
- Şiirde yeni bir dil, üslup ve bakış açısı aradılar.
Fazıl Hüsnü Dağlarca (1914 - 2008)
Cumhuriyet dönemi Türk edebiyatının en üretken, en özgün ve en uzun soluklu şairlerinden biridir. Kendine has dili, geniş hayal gücü ve epik anlatımıyla Türk şiirinde hiçbir edebi topluluğa dâhil olmadan tek başına dev bir ekol oluşturmuştur. Şairin hayatı, sanatsal çizgisi ve en önemli eserleri şu şekildedir:
Hayatı ve Kariyeri
- Asker Kökeni: 1914 yılında İstanbul'da doğan şair, Kuleli Askeri Lisesi ve Kara Harp Okulu'ndan mezun olarak 15 yıl boyunca subaylık yaptı.
- Şiir İçin İstifa: 1950 yılında "Ben askerlik yapmayacağım, şiir yazacağım" diyerek ordudan ayrıldı ve tamamen edebiyata yöneldi.
- Yayıncılık Yılları: İstanbul Aksaray'da "Kitap Kitapevi"ni açtı ve dönemin önemli dergilerinden biri olan Türkçeyi çıkardı.
- Uluslararası Başarı: 1971 Nobel Edebiyat Ödülü aday listesinde yer aldığı, İsveç Akademisi arşivlerinin açılmasıyla kesinleşmiştir.
- Vefatı: Yaşamı boyunca onlarca ödül alan Dağlarca, 2008 yılında 94 yaşında İstanbul'da hayatını kaybetti.
Edebi Kişiliği
- "Türkçem, Benim Ses Bayrağım": Türk diline büyük bir aşkla bağlı olan şair, arı ve temiz bir Türkçe kullanmayı ilke edinmiştir.
- Bağımsız Çizgi: Garip akımı, İkinci Yeni veya Toplumcu Gerçekçiler gibi hiçbir edebi akıma bağlanmamış, kendi üslubunu yaratmıştır.
- Geniş Tema Yelpazesi: Şiirlerinde felsefi derinliği olan soyut konulardan (evren, çocuk, Tanrı, ölüm) ulusal tarihe (kurtuluş mücadelesi, destanlar) kadar her konuyu işlemiştir.
- Destan Şairi: Türk tarihinin dönüm noktalarını epik bir dille şiirleştirdiği için edebiyatımızda "Destan Şairi" olarak anılır. Üç Şehitler Destanı, Çakırın Destanı, Çanakkale Destanı gibi birçok yapma destan kaleme almıştır.
- Şiirleri devamlı gelişme ve değişim gösterir.
- Şiirlerinde, Millî Mücadele geniş bir yer tutar.
- Şiirlerindeki tema ve biçim çeşitliliği dikkat çeker.
- Hece ölçüsüyle başlayıp serbest ölçüyle devam etmiştir.
- Milli edebiyat anlayışından saf şiire, saf şiirden toplumcu şiire uzanan geniş bir yelpazede eser vermiştir.
En Önemli Eserleri
- Çocuk ve Allah (1940): Şairin felsefi ve mistik yönünü ortaya koyan, edebiyatımızın en büyük başyapıtlarından biridir.
- Havaya Çizilen Dünya (1935): Dağlarca'nın yayımlanan ilk şiir kitabıdır.
- Üç Şehitler Destanı (1949): Kurtuluş Savaşı'nı ve Mehmetçiğin kahramanlığını anlatan en ünlü epik eseridir.
- Çakırın Destanı (1945): Toplumsal sorunları ve köy hayatını epik-eleştirel bir dille ele alır.
- Asu (1955): Kendisine Yeditepe Şiir Armağanı'nı kazandıran önemli kitaplarındandır.
Şiir Kitapları: Havaya Çizilen Dünya, Çocuk ve Allah, Daha, Çakırın Destanı, Taş Devri, Üç Şehitler Destanı, Toprak Ana, Samsun’dan Ankara’ya, İstanbul Fetih Destanı, Anıtkabir, Âsu, Batı Acısı, Cezayir Türküsü, Türk Olmak, Yedi Memetler, Çanakkale Destanı, Malazgirt Ululaması, Kınalı Kuzu Ağıdı, Yunus Emre’de Olmak, Şeyh Galib’e Çiçekler, Türkçem Benim Ses Bayrağım, Yurdana-Nene Hatun Görüntüsü, İçimdeki Şiir Hayvanı, Arkası Siz, Genç.
Behçet Necatigil (1916 - 1979)
Cumhuriyet dönemi Türk edebiyatının en özgün şair, öğretmen, çevirmen ve radyo oyunu yazarlarından biridir. Şiirlerinde büyük ideolojiler veya toplumsal sloganlar yerine, modern kent insanının günlük yaşamını, sıkıntılarını ve iç dünyasını anlatmıştır. Edebiyat dünyasında özellikle "Evler Şairi" ve "Solgun Renklerin Şairi" unvanlarıyla tanınır.
Hayatı ve Kariyeri
- Asıl Adı: Mehmet Behçet Gönül olan sanatçı, daha sonra mahkeme kararıyla adını değiştirmiştir.
- Doğumu ve Ölümü: 16 Nisan 1916'da İstanbul'da doğmuş, 13 Aralık 1979'da yine İstanbul'da vefat etmiştir. Mezarı Zincirlikuyu Mezarlığı'ndadır.
- Eğitimi: Kabataş Erkek Lisesi'ni ve İstanbul Yüksek Öğretmen Okulu Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü'nü bitirmiştir. Ahmet Hamdi Tanpınar gibi hocalardan ders almıştır.
- Mesleği: Kars, Zonguldak ve İstanbul'daki çeşitli liselerde (özellikle Kabataş Erkek Lisesi ve İstanbul Eğitim Enstitüsü) uzun yıllar edebiyat öğretmenliği yapmıştır.
Edebi Kişiliği ve Şiir Anlayışı
- Ev-Aile-Çevre Üçgeni: Şiirlerinin merkezinde orta halli vatandaşın günlük geçim sıkıntısı, aile hayatı ve sokak-ev arasındaki sıkışmışlığı yer alır.
- Özgün Dil: Klasik biçimlerden faydalansa da kendine has, eksiltili ve kelime oyunlarına dayalı kapalı bir şiir dili geliştirmiştir.
- Bağımsız Çizgi: Dönemin Garip akımı ya da İkinci Yeni gibi büyük topluluklarına doğrudan katılmamış, kendi bağımsız çizgisini korumuştur.
- Radyo Oyunculuğu: Türkiye'de radyofonik oyunun bir edebiyat dalı olarak kabul görmesinde öncü olmuş, çok sayıda özgün radyo oyunu kaleme almıştır.
- Çevirmenlik: Almancadan Rainer Maria Rilke, Thomas Mann ve Stefan Zweig gibi dev yazarların eserlerini Türkçeye kazandırmıştır.
- "Saf Şiir" anlayışını sürdüren şairler arasında da gösterilir.
- Şiirlerini hem hece hem de serbest ölçüyle yazmıştır.
- Şiirin ideolojiden uzak tutulması gerektiğini savunur.
- Divan, halk ve tasavvuf şiirinden kendine özgü biçimde yararlanmış, şiirde geleneğe önem vermiştir.
- Şiirlerinde genelde ev, aile, çevre, aşk, ölüm, çocukluk özlemi, yalnızlık, yaşlılık ve kentleşmenin ortaya çıkardığı problemleri işlemiştir.
- Şiirlerine karamsarlık, hüzün ve acı hâkimdir.
- Şiir dışında inceleme, çeviri, radyo oyunu alanlarında da eserleri vardır.
Behçet Necatigil'in anısını yaşatmak adına her yıl ailesi ve Yapı Kredi Yayınları tarafından şiir alanında Necatigil Şiir Ödülü verilmektedir.
Önemli Eserleri
Şiir Kitapları:
- Kapalı Çarşı (1945)
- Çevre (1951)
- Evler (1953)
- Eski Toprak (1956 - Yeditepe Şiir Armağanı kazandı)
- Yaz Dönemi (1963 - Türk Dil Kurumu Şiir Ödülü kazandı)
- Divançe (1965)
- Arada
- Dar Çağ
- İki Başına Yürümek
- En/Cam
- Zebra
- Kareler Aklar
- Sevgilerde
- Beyler
- Söyleriz
Radyo Oyunları:
- Yıldızlara Bakmak
- Gece Aşevi
- Üç Turunçlar
İnceleme ve Sözlük Çalışmaları:
- Edebiyatımızda İsimler Sözlüğü
- Edebiyatımızda Eserler Sözlüğü
- 100 Soruda Mitologya
Cahit Külebi (1917 - 1997)
- Tokat’ın Zile ilçesine bağlı Çeltek köyünde doğmuştur.
- İçinden çıktığı toprakları ve o toprağın insanlarını - ideolojik söyleme sapmadan - insancıl duygularla anlatmıştır.
- Anadolu'yu iyimser, açık ve gerçekçi bir bakışla işlemiştir.
- Bu açılardan memleketçi şiirimize yeni bir ses getirmiştir.
- Sivas Yollarında, Tokat’a Doğru, Hikâye, Yurdum gibi şiirlerinde çocukluğunun ve gençliğinin geçtiği yerlerden izlenimlerini anlatmıştır.
- Şiirlerinde türkülere benzeyen, yalın ve samimi bir dil kullanır.
- Hayale pek yer vermez, gerçekçi bir anlayışla yazmıştır.
Şiir Kitapları: Adamın Biri, Rüzgar, Atatürk Kurtuluş Savaşı'nda, Yeşeren Otlar, Süt, Türk Mavisi, Yangın, Güz Türküleri
Sabahattin Kudret Aksal (1920 - 1993)
- Şiir, tiyatro, öykü ve deneme gibi bir çok türde eser verdi.
- İlk şiirlerinde yaşamanın tadını çıkaran avare bir şair tipi çizer.
- 1950’den sonra yazdığı şiirlerinde ise İkinci Yeni’ye yaklaşır.
- Bu dönem şiirlerinde insanın evrendeki yerini ve değerini anlamaya çalışır.
- Şiirlerinde doğa, zaman, yaşama sevinci, yalnızlık, ölüm ve geçmişe özlem öne çıkan temalardır.
- Cumhuriyet Dönemi edebiyatımızın önemli oyun yazarlarından biridir.
- "Kahvede Şenlik Var" oyunu en çok bilinen eseridir.
Eserleri:
- Şiirleri: Şarkılı Kahve, Gün Işığı, Duru Gök, Bir Sabah Uyanmak, Elinle, Eşik, Çizgi, Zamanlar, Bir Zaman Düşü, Buluşma, Şiirleri (Toplu Şiirleri), Batık Kent
- Oyunları: Evin Üstündeki Bulut, Şakacı, Bir Odada Üç Ayna, Tersine Dönen Şemsiye, Kahvede Şenlik Var, Kral Üşümesi, Bay Hiç, Sonsuzluk Kitabevi, Önemli Adam
- Deneme: Geçmişle Gelecek
- Öykü: Gazoz Ağacı, Yaralı Hayvan
Özdemir Asaf (1923 – 1981)
- Şiirlerini döneminden ayrı bir dil ve söyleyiş tarzıyla yazmıştır.
- Ününü kolayca akılda kalan kısa şiirleriyle kazanmıştır.
- Şiir anlayışında beslendiği kaynaklardan en önemlisi felsefedir.
- Şiirlerinde şaşırtma ve ironiden yararlanmıştır.
- Şiirlerinde sıkça “sen – ben” ikilemini ele aldı.
- Yaşadıklarını, çevresindeki olayları soyutlaştırarak düşünce planına aktarmıştır.
- Lavinia şiiri ile ünlüdür.
Şiir Kitapları: Dünya Kaçtı Gözüme, Sen Sen Sen, Bir Kapı Önünde...
Bedri Rahmi Eyüboğlu (1911 - 1975)
- Ressam, şair ve yazar.
- Ressam kişiliğinden gelen ögeler şiirlerinde önemli yer tutar.
- Eserlerinde halk söyleyişlerinden, renklerden ve folklordan yararlanmıştır.
- Şiiri, modern şiir ile halk şiirini birleştiren bir çizgidedir.
- Anadolu insanının yoksul yaşamını da anlatmıştır.
- Şiirlerinde biçim, ölçü, uyak kaygısı taşımamıştır.
- Şiirlerini doğal ve akıcı bir üslupla yazmıştır.
- Gezi ve deneme türündeki yapıtlarında halk kültürü, halk sanatı konusundaki düşüncelerini ortaya koymuştur.
- Sitem ve Karadut şiirleri ile ünlüdür.
Şiir Kitapları: Yaradana Mektuplar, Karadut, Tuz, Üçü Birden, Dördü Birden, Karadut 69, Dol Karabakır Dol
Necati Cumalı (1921 - 2001)
- Roman, hikâye, oyun, deneme yazarı, şair.
- Edebiyata şiirle başlayan yazar, şiir dışında tiyatro, hikaye, roman, deneme, senaryo, hatıra gibi birçok türde eser verdi.
- Şiirlerinde yalın, gösterişsiz, sade bir dil kullandı.
- Şiirlerinde tabiat, toplumsal sorunlar, gündelik hayat, aşk, yalnızlık, geçmişe özlem gibi konuları ele aldı.
- Şart, ahengi aliterasyon ve asonans ile sağlamış, kafiye ve vezne ise önem vermedi.
- 24 tiyatro eseri veren yazarın tiyatro eserleri diğer türlere göre daha ön plandadır.
Eserleri:
- Şiir: Kızılçullu Yolu, Harbe Gidenin Şarkıları, Mayıs Ayı Notları, Güzel Aydınlık, Denizin İlk Yükselişi, İmbatla Gelen, Güneş Çizgisi, Yağmurlu Deniz, Başaklar Gebe, Ceylan Ağıdı, Aç Güneş, Bozkırda Bir Atlı, Yarasın Beyler, Tufandan Önce, Aşklar Yalnızlıklar, Kısmeti Kapalı Gençlik
- Roman: Zeliş, Yağmurlar ve Topraklar, Acı Tütün (Tütün Zamanı Üçlemesi), Aşk da Gezer, Uç Minik Serçem, Viran Dağlar
- Oyun: Boş Beşik, Mine, Nalınlar, Derya Gülü, Ezik Otlar, Vur Emri, Tehlikeli Güvercin, Yeni Çıkan Şarkılar, Masalar, Kaynana Ciğeri, Aşk Duvarı, Zorla İspanyol, Gömü, Bakanı Bekliyoruz, Kristof Kolomb'un Yumurtası, Yürüyen Geceyi Dinle, Yaralı Geyik, Dün Gece Neredeydiniz, İş Karar Vermekte
Attila İlhan (1925 – 2005)
- Şiir, roman, senaryo gibi edebiyatın pek çok türünde eser verdi.
- Cebbaroğlu Mehemmed adlı şiiriyle edebiyat dünyasının ilgisini çekti.
- 1954’te yayımladığı “Sisler Bulvarı” kitabıyla toplumcu anlayıştan çok bireyseli öne çıkaran şiirlere ağırlık verdi.
- Hem Garip Hareketi'ne hem de İkinci Yenicilere kimi açılardan karşı çıktı.
- Genel olarak yalnızlık, umutsuzluk, karamsarlık, bunalım, aşk, yolculuk, tedirginlik, yabancılaşma, barış, özgürlük, ölüm, insan sevgisi şiirlerinin başlıca temalarıdır.
- Şiirlerinde, günlük dilden kalkan ya da Fransızca, Almancadan seçtiği sözcüklere de yer veren şair, dil konusunda keyfi davranmıştır.
- Yazım kurallarına da pek uymaz. Şiirlerinde büyük harf kullanmayan şair sadece özel isimlere gelen ekleri göstermek için kesme işreti kullanmıştır.
- Ali Kaptanoğlu takma adıyla bir çok senaryo yazdı.
Eserleri:
- Şiir Kitapları: Duvar, Sisler Bulvarı, Yağmur Kaçağı, Ben Sana Mecburum, Bela Çiçeği, Yasak Sevişmek, Tutuklunun Günlüğü, Böyle Bir Sevmek, Elde Var Hüzün, Korkunun Krallığı
- Romanları: Sokaktaki Adam, Zenciler Birbirine Benzemez, Kurtlar Sofrası, Bıçağın Ucu, Sırtlan Payı, Yaraya Tuz Basmak, Fena Halde Leman, Dersaadette Sabah Ezanları
- Senaryo: Kartallar Yüksek Uçar, Yarın Artık Bugündür...
- Gezi Notları: Abbas Yolcu
Erdem Bayazıt (1939 - 2008)
- İkinci Yeni ile 80 kuşağı arasında kalan bir ara dönem şairidir. İslami Akımın önemli şairlerinden birisi olarak kabul edilir.
- Bayazıt; dini duyarlılığı yüksek, vicdanî sorumluluk içeren şiirler yazmıştır.
- Şiirlerinde Necip Fazıl Kısakürek ve Sezai Karakoç etkisi görülür.
- Özellikle Sebep Ey kitabındaki şiirlerinde yiğitçe ve destansı bir söyleyiş hâkimdir.
- İlk dönem şiirlerinde biçim ve söyleyiş yönünden İkinci Yeni şiirinin etkisi görülse de anlaşılır olmaktan uzaklaşmaz.
- "Sana, Bana, Vatanıma ve Ülkemin İnsanlarına Dair" şiiri ile ünlüdür.
Şiir Kitapları: Sebep Ey, Risaleler, Gelecek Zaman Risalesi
Cahit Zarifoğlu (1940 - 1987)
- İslamî duyarlılığın kendine özgü şairlerinden biridir.
- Şiir, öykü, günlük, roman, deneme, masal ve tiyatro gibi birçok türde eser vermiştir. Bununla birlikte daha çok şairliğiyle tanınmıştır.
- Şiirlerinde benlik, varoluş sorunu, Doğu-Batı çatışması, aşk, aile ve modernleşme gibi birçok konuyu ele almıştır.
- Şiir anlayışı genel olarak iki dönemde ele alınır. İlk dönem eserlerinde İkinci Yeniyi hatırlatan oldukça kapalı bir anlatıma sahiptir. Bu dönem şiirlerini bireysel ve yoğun imgelerle yüklü bir şiir anlayışı ile yazar.
- İkinci döneminde ise şiir onun için amaçtan çok bir araca dönüşecektir. Bu dönem şiirlerinde İslam dünyasındaki sorunlara dikkat çeker.
Şiir Kitapları: İşaret Çocukları, Yedi Güzel Adam, Menziller, Korku ve Yakarış
Hilmi Yavuz (1936)
- Şair ve yazar.
- Felsefe mezunudur.
- "Hüzün Şairi" olarak tanındı.
- Şiirlerinde imge ve ses önemli bir yer tutar.
- Divan ve halk şiiri geleneklerinden yararlanır.
- Gelenekle moderni bir sentez halinde kullanmaya özen gösterir.
- Şiirlerinde gelenek; biçim, ses, söyleyiş, imge olarak kendini gösterir.
- Gelenekten yararlanırken en çok başvurduğu teknik "metinler arasılık"tır.
- Şiirlerinde mistik (İslam mistisizmi-tasavvuf) unsurlara da yer verir.
Şiir Kitapları: Bakış Kuşu, Bedreddin Üzerine Şiirler, Doğu Şiirleri, Yaz Şiirleri, Gizemli Şiirler, Zaman Şiirleri, Söylen Şiirleri, Ayna Şiirleri, Çöl Şiirleri, Akşam Şiirleri, Yolculuk Şiirleri, Hurufî Şiirler, Kayboluş Şiirleri, Yara Şiirleri, Toplu Şiirler: Hüzün ki En Çok Yakışandır Bize, Gülün Ustası Yoktur, Erguvan Sözler, Büyü'sün Yaz!
(Alıntılar yapılmıştır.)