İKİNCİ YENİ ŞAİRLERİ
İKİNCİ YENİ ŞAİRLERİ
Ece Ayhan (1931-2002)
· Tam adı Ece Ayhan Çağlar'dır.
· 10 Eylül 1931’de babasının mal müdürü olarak çalıştığı Datça'da doğdu.
· 1959'da Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesinden mezun oldu.
· Bir süre kaymakamlık yaptı.
· 1966'da devlet memurluğundan ayrılarak İstanbul'a yerleşti.
· Çevirmen, redaktör ve çeşitli dergilerde yönetici olarak çalıştı. Ancak maddi sıkıntılardan kurtulamadı.
· Uzun yıllar hastalıklarla boğuştu. 1974'te edebiyat ve kültür çevrelerinin girişimleriyle tedavi için İsviçre'ye gönderildi.
· 1977’de yurda dönüp hayatını Çanakkale’de sürdürdü.
· 12 Temmuz 2002’de kalmakta olduğu huzurevinde öldü.
Edebi Yönü
· “İkinci Yeni” yerine "Sivil Şiir" ya da "Sıkı Şiir" adlarını tercih etti.
· Günlük konuşma dilinin olanaklarını yetersiz bulan şair, alışılmamış bağdaştırmalar ile doğal dilin sınırlarını zorladı.
· Şiiri bir "imgeler sanatı" olarak gördü.
· Kapalı bir üsluba sahiptir.
· Şiirde her türlü denetim ve baskıyı reddetti.
· Geleneği, çağdaş sanatın önündeki en büyük engellerden biri olarak gördü.
· Şiir dili, okuyucuyu şaşırtma ve sarsma üzerine kuruludur.
· Sürrealist teknikleri şiirimize en ciddi biçimde uygulayan şairdir.
· Şiirlerinde; tarih, toplumsal değişme, çocuk-eğitim, karamsarlık-mutsuzluk, yalnızlık-korku, hayat kadınları-cinsellik temaları öne çıkar.
Eserleri:
Şiir Kitapları: Kınar Hanımın Denizleri, Bakışsız Bir Kedi Kara, Ortodoksluklar 50 Yaşında, Devlet ve Tabiat ya da Orta İkiden Ayrılan Çocuklar İçin Şiirler, Yort Savul, Zambaklı Padişah, Çok Eski Adıyladır, Kolsuz Bir Hattat
Günlük: Başıbozuk Günceler
İlhan Berk (1918-2008)
· Şair ve deneme yazarı olan İlhan Berk, 18 Kasım 1918'de Manisa'da doğar.
· Asıl adı Emrullah İlhan Birsen'dir.
· “Güneşi Yakanların Selamı” adlı ilk kitabı 1935’te yayımlanır.
· 1945'te Ankara Gazi Eğitim Enstitüsü Fransızca Bölümünden mezun olur.
· Bir süre Fransızca öğretmeni olarak çalışır (1945-55).
· Ziraat Bankası Yayın Bürosunda çevirmen olarak görev yapar (1956-69)
· 28 Ağustos 2008'de Bodrum'da ölür.
Aldığı Ödüller
· Kül — 1979 TDK Şiir Ödülü
· İstanbul Kitabı — 1980 Behçet Necatigil Şiir Ödülü
· Deniz Eskisi — 1983 Yeditepe Şiir Armağanı
· Güzel Irmak — 1988 Simavi Vakfı Edebiyat Ödülü
Edebi Yönü
· İkinci Yeni Hareketi’nin önemli şairlerinden biridir.
· Şiir anlayışı hep bir değişim içindedir.
· "Şiirimizin Uç Beyi" olarak tanınır.
· İlk dönem şiirlerinde Nazım Hikmet etkisiyle "toplumcu şiir anlayışı"na yakındır.
· Toplumsal kaygıların ön planda olduğu bu dönemde "nasıl" söylediğinden çok "ne" söylediğini önemsemiştir. Bu dönem şiirlerini Köroğlu, İstanbul Kitabı, Günaydın Yeryüzü ve Türkiye Şarkısı adlı kitaplarda topladı.
· Galile Denizi adlı eseri ile yeni bir şiir anlayışına geçer. Kendi ifadesiyle "çok boyutlu, çok anlamlı, çağrışımlı, kapalı bir şiir anlayışına" geçti.
· Şiirlerinde zengin çağrışımlara, anlamsız ifadelere, yoğun telmihlere yer verdi.
· Soyut şiiri, uç noktalara taşımıştır.
· "Şiir anlam için yazılmaz." görüşünü savunur. Bu konuda söyledikleri şöyledir: "Şiir anlama bağlı değildir. Anlam düzyazıya özgüdür.", "Şiir bir şey anlatmaz, güzellik bir şey anlatmaz çünkü."
· Şiirlerinde aşk, kadın ve cinsellik değişmeyen temalar olarak dikkat çeker.
· Düz yazıya yaklaşan şiirleri de vardır.
Şairle ilgili görüşler:
· "Şiirimizin Evliya Çelebi’si. Kıtalar, kentler, insanlar görüyor, ölçüyor, biçiyor; denizcidir, topoğraftır, tarihçidir. Kısaca, görmüş geçirmiş bir seyyah-ı âlem”. (Behçet Necatigil)
· "Sanki şiirin kırk türlü yazılacağını kanıtlamak için gelmiş." (M. Fuat)
Eserleri:
Şiir Kitapları: Güneşi Yakanların Selamı, İstanbul Kitabı, Günaydın Yeryüzü, Türkiye Şarkısı, Köroğlu, Kül, Galile Denizi, Çivi Yazısı, Deniz Eskisi, Kitaplar Kitabı, Otağ, Pera, Âşıkâne, Taşbaskısı, Mısırkalyoniğne, Dün Dağlarda Dolaştım Evde Yoktum, Şeyler Kitabı-Ev, Avluya Düşen Gölge, Güzel Irmak, Delta ve Çocuk, Atlas, Şenliknâme, Çok Yaşasın Sayılar, Kuşların Doğum Gününde Olacağım, Lettera Amorosa, Adlandırılmayan Yoktur, Tümceler Geliyorum.
Deneme- Günlük- Otobiyografi: Uzun Bir Adam, Şifalı Otlar Kitabı, El Yazılarına Vuruyor Güneş, Şairin Toprağı, İnferno, Kanatlı At, Logos, Poetika, Şeyler Kitabı, Sel, Kült Kitap, Ben İlhan Berk'in Defteriyim.
SEZAİ KARAKOÇ (1933 - 2021)
· Tam adı Ahmet Sezai Karakoç'tur.
· Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesinden mezun oldu (1955). Aynı yıl “Şiir Sanatı” adıyla bir dergi çıkarır.
· Maliye müfettiş muavinliği ve Gelirler Genel Müdürlüğü kontrolörlüğü görevlerinde bulundu. Görevi dolayısıyla Anadolu'nun birçok yerini yakından görme ve tanıma fırsatı buldu.
· 1960’ta çıkardığı “Diriliş” dergisini aralıklarla yayımlamaya devam etti.
· 1965’te kendi isteğiyle memurluktan ayrıldı.
· 1969’da Diriliş Yayınlarını kurdu. 1971-74 arasında Maliye Bakanlığında resmi görev yaptı.
· 1990’da Diriliş Partisini kurdu ve partinin genel başkanlığını yaptı. Parti, 1997'de üst üste iki seçime girmediği için kapatıldı. Karakoç, 2007'de Yüce Diriliş Partisi adıyla bir parti daha kurdu. Parti günümüzde faaliyetlerine devam etmektedir.
· İstanbul'da sadece kendi kitaplarını yayımladığı Diriliş Yayınlarını yönetti.
· Karakoç, 16 Kasım 2021 tarihinde 88 yaşında iken ölmüştür.
Edebi Yönü:
· Başta şiir olmak üzere hikâye, deneme, fıkra, tiyatro gibi birçok türde eser verdi.
· Şair, imge dünyası ve anlamı gizleyen tavrı nedeniyle İkinci Yeni şiiri içinde gösterilmektedir.
· Karakoç, bir anlamda İkinci Yeni'nin hem içinde hem dışındadır.
· Ele aldığı temalar açısından bakıldığında Mehmet Akif Ersoy ile başlayıp Necip Fazıl Kısakürek ile devam eden İslami duyarlılık içeren çizgiyi takip etmektedir. Hatta bu çizginin Cumhuriyet dönemi edebiyatında Necip Fazıl'dan sonraki en önemli ismidir.
· Necip Fazıl ile zirveye ulaşan metafizik anlayışı bir esasa oturtarak ete kemiğe büründürmüştür.
· İslam milletinin ve İslam medeniyetinin diriliş davasını savunur. 1960'ta ilk sayısını çıkardığı Diriliş dergisi çevresinde çok sayıda genç aydının yetişmesine öncülük etmiştir.
· Kendi ifadesiyle "Diriliş, aslında bir edebiyat akımından çok, bir hakikat akımıdır." Sanatçı, edebiyatımızda bir sistem gözeterek ürün veren nadir sanatçılardan biridir.
· Eserlerinde Türk milletinin geleneksel değerlerini modern değerlerle bütünleştirerek verir. Türk-İslam mitolojisi, metafizik ve geleneksel değerleri derin bir şekilde ele almıştır.
· Şairin tanınmasını sağlayan şiir 1952'de yazdığı Mona Rosa'dır.
· Şiir anlayışını “Edebiyat Yazıları” adını verdiği üç kitapta toplamıştır.
Eserleri:
Şiir: Hızırla Kırk Saat, Taha'nın Kitabı / Gül Muştusu, Körfez / Şahdamar / Sesler, Zamana Adanmış Sözler, Leyla ile Mecnun, Ateş Dansı, Alın Yazısı Saati, Monna Rosa
Hikâye: Meydan Ortaya Çıktığında, Portreler
Düşünce: Ruhun Dirilişi, Kıyamet Aşısı, Çağ ve İlham, İnsanlığın Dirilişi, Yitik Cennet, Makamda, İslam'ın Dirilişi, Gündönümü, Diriliş Muştusu, İslam, Diriliş Neslinin Amentüsü, İslam Toplumunun Ekonomik Strüktürü, Düşünceler, Dirilişin Çevresinde, Fizikötesi Açısından, Yapı Taşları ve Kaderimizin Çağrısı, Unutuş ve Hatırlayış, Var Olma Savaşı, Çağdaş Batı Düşüncesinden, Samanyolunda Ziyafet
Deneme: Edebiyat Yazıları I-II-III
İnceleme: Yunus Emre, Mehmet Akif
Günlük Yazılar: Farklar, Sütun, Sur, Gün Saati
Söyleşi: Tarihin Yol Ağzında, Çıkış Yolu
Edip Cansever (1928-1986)
· 8 Ağustos 1928'de İstanbul'da doğdu.
· Şiire İstanbul Erkek Lisesinde okurken başladı.
· İlk kitabını (İkindi Üstü) 19 yaşındayken yayımladı.
· Yüksek Ticaret Okulundaki öğrenimini yarıda bıraktı.
· Babasının Kapalıçarşı’daki dükkânını devralarak 1976'ya kadar antikacılık yaptı.
· 1976'dan sonra sadece şiirle uğraştı.
· 28 Mayıs 1986'da İstanbul'da öldü.
Cemal Süreya'nın Edip Cansever'in ölümü üzerine yazdığı şiir:
Yeşil ipek gömleğinin yakası
Büyük zamana düşer.
Her şeyin fazlası zararlıdır ya
Fazla şiirden öldü Edip Cansever (Cemal Süreya)
Aldığı Ödüller:
· Yerçekimli Karanfil — 1958 Yeditepe Şiir Armağanı
· Ben Ruhi Bey Nasılım — 1977 Türk Dil Kurumu Şiir Ödülü
· Yeniden — 1982 Sedat Simavi Edebiyat Ödülü
Edebi Yönü:
· İkinci Yeni Hareketi'nin öncü şairlerinden biridir.
· "İkinci Yeninin kuyumcu şairi" olarak tanındı.
· İlk şiirlerinde (İkindi Üstü) Garip Akımı'nın etkisindedir.
· "Yerçekimli Karanfil" adlı eseri İkinci Yeni'nin önemli eserleri arasında sayıldı.
· Varoluşçuluk (egzistansiyalizm) akımından etkilendi.
· Özellikle "Umutsuzlar Parkı" adlı kitabındaki şiirlerde bu akımın etkileri açıktır.
· Şiirlerinde modern insanın yalnızlığını ve bunalımlarını başarıyla anlattı.
· Şiirleri, İkinci Yeni’nin diğer şairleri kadar kapalı ve soyut değildir.
· Farklı ve zengin imgeler kullandı.
· Şiirlerinde düşünce ögesini göz ardı etmedi. (düşünce şairi)
· Şiirlerinde mitolojik ögelerden de yararlanmıştır. Özellikle "Nerde Antigone" ve "Tragedyalar" adlı kitaplarında Yunan mitolojisinden geniş ölçüde yararlandı.
· “Dize işlevini yitirdi” gerekçesiyle yeni arayışlara yöneldi.
· Şiirde düzyazının olanaklarından yararlandı. Buna bağlı olarak şiirde diyalog ve iç monolog gibi teknikleri kullandı. (dramatik şiir)
Eserleri:
Şiir Kitapları: İkindi Üstü, Yerçekimli Karanfil, Umutsuzlar Parkı, Dirlik-Düzenlik, Petrol, Tragedyalar, Nerde Antigone, Çağrılmayan Yakup, Kirli Ağustos, Sonrası Kalır, Yeniden, İlkyaz Şikayetçileri, Oteller Kenti, Bezik Oynayan Kadınlar, Ben Ruhi Bey Nasılım, Sevda ile Sevgi, Şairin Seyir Defteri
Şiirlerinden Örnek
Yerçekimli Karanfil
Biliyor musun az az yaşıyorsun içimde
Oysaki seninle güzel olmak var
Örneğin rakı içiyoruz, içimize bir karanfil düşüyor gibi
Bir ağaç işliyor tıkır tıkır yanımızda
Midemdi, aklımdı şu kadarcık kalıyor.
Sen o karanfile eğilimlisin, alıp sana veriyorum işte
Sen de bir başkasına veriyorsun daha güzel
O başkası yok mu? Bir yanındakine veriyor
Derken karanfil elden ele...
Görüyorsun ya bir sevdayı büyütüyoruz seninle
Sana değiniyorum, sana ısınıyorum, bu o değil
Bak nasıl, beyaza keser gibisine yedi renk
Birleşiyoruz sessizce
Cemal Süreya (1931-1990)
· Asıl adı Cemalettin Seber olan Süreya, 1931'de Erzincan'da doğdu.
· 1954'te AÜ Siyasal Bilgiler Fakültesini bitirdi.
· Maliye Müfettişliği yaptı.
· Papirüs dergisini çıkarıp yönetti.
· İstanbul'da serbest yazarlık ve çevirmenlik yaptı.
· 1956’da yayımlanan "Elma" şiirinin son dizesinde adının (Süreya) bir harfini attığını duyurdu.
· 9 Ocak 1990'da İstanbul'da öldü.
Aldığı Ödüller:
· Üvercinka — 1959 Yeditepe Şiir Armağanı
· Göçebe — 1965 Türk Dil Kurumu Şiir Ödülü
Edebi Yönü:
· İkinci Yeni’nin önemli kuramcılarından biridir.
· 1956'da yazdığı "Folklor Şiire Düşman" başlıklı yazısı ile halk şiiri dilindeki deyimleri, folklorik unsurları çağdaş şiir sanatı için engel olarak gördü. Buna rağmen gelenekten de yararlandı.
· "Şiir geldi kelimeye dayandı" diyen şair, şiiri bir kelime sanatı olarak gördü.
· Şiirinde imgeyi merkeze alsa da "anlamsızlıktan" uzak durdu.
· Çarpıcı, yoğun imgelerle, bilgi birikimini sentezleyerek başarılı eserler verdi.
· Şiirlerinde dil ve sözcük oyunlarına başvurdu. Buna en iyi örnek ilk şiir kitabının adı olan "Üvercinka" sözcüğüdür.
· "Papirüs"adıyla 1966 yılında çıkarmaya başladığı dergi önemlidir.
· Şiirlerinin dışında deneme ve eleştirileriyle de tanınmıştır.
· Özellikle portre denemelerindeki mizahi ve ironik tutum sanatçının farklı bir yönünü ortaya çıkarması açısından önemlidir.
Eserleri:
Şiir Kitapları: Üvercinka, Göçebe, Beni Öp Sonra Doğur Beni, Sevda Sözleri, Güz Bitiği, Sıcak Nal, Uçurumda Açan Mitoloji ve Folklor
Deneme-Eleştirî: Şapkam Dolu Çiçekle, Günübirlik, Uzat Saçlarını Frigya, Folklor Şiire Düşman, Papirüs'ten Başyazılar, 99 Yüz
Günlük: 999.Gün/Üstü Kalsın
Şiirlerinden Örnek:
Sizin Hiç Babanız Öldü mu?
Sizin hiç babanız öldü mü?
Benim bir kere öldü kör oldum
Yıkadılar aldılar götürdüler
Babamdan ummazdım bunu kör oldum
Siz hiç hamama gittiniz mi?
Ben gittim lambanın biri söndü
Gözümün biri söndü kör oldum
Tepede bir gökyüzü vardı yuvarlak
Şöylelemesine maviydi kör oldum
Taşlara gelince hamam taşlarına
Taşlar pırıl pırıldı ayna gibiydi
Taşlarda yüzümün yarısını gördüm
Bir şey gibiydi bir şey gibi kötü
Yüzümden ummazdım bunu kör oldum
Siz hiç sabunluyken ağladınız mı?
Turgut Uyar (1927-1985)
4 Ağustos 1927'de Ankara'da doğdu.
Bursa Askeri Işıklar Lisesinden mezun oldu. Yüksek öğrenimini askerî memur yetiştiren Askerî Memurlar Okulunda tamamladı (1947).
Personel subayı olarak çeşitli görevlerde bulundu. Sonrasında askerlikten ayrılarak Türkiye Selüloz ve Kâğıt Sanayinin Ankara Şubesinde çalıştı.
Emekli olduktan sonra İstanbul'a yerleşerek Tomris Uyar ile evlendi.
Geçirdiği rahatsızlık sonucu 58 yaşındayken öldü.
Edebi Yönü:
· Arz-ı Hal ile Türkiye’m kitaplarındakiilk dönem şiirleri halk deyişleri ile yüklü, ölçülü ve uyaklı şiirlerdir.
· Dünyanın En Güzel Arabistanı adlı eseriyle İkinci Yeni Hareketinin kurucu şairlerinden biri olur.
· Simgeci söyleyişi, yoğun hayal gücü, şaşırtıcı tamlamalar kullanması onun İkinci Yeni’nin başarılı şairleri arasında olmasını sağlamıştır.
· Şiir ve düz yazı ayrımını ortadan kaldıran, uzun şiirler yazan şair lirik şiirin sınırlarını zorlamıştır.
· Şiirlerinde yalnızlık, toplum ve törelerle çatışan birey, kentleşme, kentleşmeyle gelen yabancılaşma, kadın, cinsellik ve ölüm temaları öne çıkar.
· İkinci Yeni’nin diğer şairleri gibi kentli bireyin kişisel trajedisini işlemiştir.
· Diğer İkinci Yeni şairleri gibi sembolik ve soyut bir şiir dili geliştirmiştir.
Aldığı Ödüller:
· Tütünler Islak ile 1963 Yeditepe Şiir Armağanı
· Kayayı Delen İncir İle 1982 Behçet Necatigil Şiir Ödülü
· Büyük Saat (1994) ile Sedat Simavi Vakfı Edebiyat Ödülü
Şiir Kitapları: Arz-ı Hal, Türkiye'm, Dünyanın En Güzel Arabistanı, Göğe Bakma Durağı, Tütünler Islak, Her Pazartesi, Divan, Toplandılar, Kayayı Delen İncir
Şiirlerinden Örnek:
Göğe Bakma Durağı
İkimiz birden sevinebiliriz göğe bakalım
Şu kaçamak ışıklardan şu şeker kamışlarından
Bebe dişlerinden güneşlerden yaban otlarından
Durmadan harcadığım şu gözlerimi al kurtar
Şu aranıp duran korkak ellerimi tut
Bu evleri atla bu evleri de bunları da
Göğe bakalım
Falanca durağa şimdi geliriz göğe bakalım
Inecek var deriz otobüs durur ineriz
Bu karanlık böyle iyi afferin Tanrıya
Herkes uyusun iyi oluyor hoşlanıyorum
Hırsızlar polisler açlar toklar uyusun
Herkes uyusun bir seni uyutmam bir de ben uyumam
Herkes yokken biz oluruz biz uyumayalım
Nasıl olsa sarhoşuz nasıl olsa öpüşürüz sokaklarda
Beni bırak göğe bakalım
Senin bu ellerinde ne var bilmiyorum göğe bakalım
Tuttukça güçleniyorum kalabalık oluyorum
Bu senin eski zaman gözlerin yalnız gibi ağaçlar gibi
Suların ısınsın diye bakıyorum ısınıyor
Seni aldım bu sunturlu yere getirdim
Sayısız penceren vardı bir bir kapattım
Bana dönesin diye bir bir kapattım
Şimdi otobüs gelir biner gideriz
Dönmeyeceğimiz bir yer beğen başka türlüsü güç
Bir ellerin bir ellerim yeter belliyelim yetsin
Seni aldım bana ayırdım durma kendini hatırlat
Durma kendini hatırlat
Durma göğe bakalım
Ülkü Tamer (1937-2018)
Şair, yazar, çevirmen, gazeteci, aktör.
1937'de Gaziantep'te doğdu.
1958'de Robert Kolejinden mezun oldu.
İlk şiir kitabını "Soğuk Otların Altında" adıyla 1959'da yayımladı.
Bir süre İÜ Gazetecilik Enstitüsünde okudu.
Özel tiyatrolarda rol aldı.
Milliyet, Karacan yayınlarında danışman-editör olarak çalıştı.
1 Nisan 2018'de öldü.
Aldığı Ödüller:
· Mitologya (Edith Hamilton) — 1965 TDK Çeviri Ödülü
· İçime Çektiğim Hava Değil Gökyüzüdür — 1967 Yeditepe Şiir Armağanı
· Alleben Öyküleri — 1991 Yunus Nadi Öykü Armağanı
· Bir Adın Yolculuktu — 2014 Melih Cevdet Anday Şiir Ödülü
· Bir Adın Yolculuktu — 2015 Behçet Necatigil Şiir Ödülü
Edebi Yönü:
· İkinci Yeni'ye katılan son şairdir.
· Çocuk kitapları da yazan Tamer, "İkinci Yeni'nin çocuksu şairi" olarak anılır.
· Batı geleneği yanında halk şiirinden de beslendi.
· Özgün bir imge anlayışına sahiptir.
· Simgeci özellikler taşıyan, yumuşak ve lirik şiirler yazdı.
· Şiirlerinde ince alay, şaşırtmaca ve ironi önemli yer tutar.
· Özellikle çocukları merkeze aldığı şiirlerinde toplumsal kaygılar öne çıkar.
· Özyaşamöyküsünden çıkardığı dört öyküsünü "Alleben Öyküleri" adıyla yayımladı. (Alleben, Gaziantep'in içinden geçen derenin adıdır.)
· Sanatçının kimi şiirleri bestelenmiştir: Memik'e Ağıt, Güneş Topla Benim İçin (Zülfü Livaneli); Üşür Ölüm Bile, Gül Dikeni (Ahmet Kaya); Ağıt (Edip Akbayram).
· Birçok kitap çeviren sanatçı şiir antolojileri de hazırlamıştır.
Eserleri:
Şiir: Soğuk Otların Altında, Gök Onları Yanıltmaz, Ezra ile Gary, Virgülün Başından Geçenler, İçime Çektiğim Hava Değil Gökyüzüdür, Sıragöller, Ne Biliyorum, Antep Neresi, Yanardağın Üstündeki Kuş (Toplu Şiirleri), Bir Adın Yolculuktu
Öykü: Alleben Öyküleri
Anı: Yaşamak Hatırlamaktır, Alleben Anıları
(alıntılar yapılmıştır.)