Millî Edebiyat Zevk ve Anlayışını Sürdüren Şiir
Millî Edebiyat Zevk ve Anlayışını Sürdüren Şiir
1911’de Selanik’te Ömer Seyfettin, Ali Canip Yöntem ve Ziya Gökalp tarafından çıkarılan Genç Kalemler dergisiyle başlayan Millî Edebiyat Dönemi şiir anlayışının Cumhuriyet Dönemi'ndeki devamıdır. Mehmet Emin Yurdakul'un "Ben bir Türk'üm; dinim, cinsim uludur." dizesinde dile gelen millî gurur ve şuur, bu dönem şairleri tarafından da coşkuyla paylaşılmış ve eserlere yansıtılmıştır.
Genel Özellikler
· Eserlere, Millî Mücadele'nin zafer coşkusu ve memleket sevgisi egemendir.
· Halk edebiyatı geleneği modern ve çağdaş bir anlayışla devam ettirilmiştir.
· Şiirler çoğunlukla halk edebiyatı nazım şekilleri (koşma, mani vb.) esas alınarak yazılır.
· Ölçü olarak, millî ölçümüz olan hece ölçüsü titizlikle kullanılmıştır.
· Ana konu; Anadolu coğrafyası, memleket manzaraları ve Anadolu insanının yaşamıdır.
· Dil oldukça sadedir; halk dili, yerel ve mahalli söyleyişler şiir dokusuna dâhil edilmiştir.
· Şiirler, estetik kaygıdan ziyade öğretici (didaktik) yönü ağır basan, lirik-epik niteliktedir.
· Milliyetçilik ve Türkçülük akımları şairlerin temel düşünce eksenini oluşturur.
· Şiirlerde üslup yer yer hitabete kayar, coşkulu ve kitleleri etkileyici bir ton barındırır.
· Saf (Öz) şiir anlayışında görülen anlamda kapalılık, imge derinliği ve çağrışım zenginliği bu şiirlerde aranmaz; açıklık ve netlik esastır.
Beş Hececiler topluluğu da temelde bu dil ve sanat anlayışı içinde yer almaktadır.
Dönemin Öne Çıkan Şairleri ve Eserleri
Ahmet Kutsi Tecer (1901 - 1967)
· Şair, oyun yazarı, folklor araştırmacısı ve öğretmendir.
· 1931 yılında Sivas'ta düzenlediği şairler bayramında Âşık Veysel'i keşfederek edebiyat dünyasına tanıtan kişidir.
· İlk şiirlerinde aşk, ölüm, yalnızlık ve hüzün gibi bireysel temaları işlemiştir.
· Bir süre sonra halk kültürüne yönelerek memleket sorunlarına ve sosyal konulara yoğunlaşmıştır.
· Halk motiflerinden ve folklor unsurlarından yararlanarak batılı formlarla yeni bir sentez oluşturmaya çalışmıştır.
· Türk edebiyatında klasikleşen “Orda Bir Köy Var Uzakta” ve “Nerdesin” adlı şiirlerin müellifidir.
· Tiyatro yazarı olarak da önemli eserler vermiş; oyunlarında geleneksel Türk tiyatrosundan yararlanırken, bunları Batılı bir teknik ve modern bir anlayışla yorumlayarak öncü olmuştur.
Başlıca Eserleri:
• Şiir: Şiirler
• Tiyatro: Yazılan Bozulmaz, Köşebaşı, Koçyiğit Köroğlu, Bir Pazar Günü, Satılık Ev, Hakikat Yahut Yüzük Oyunu, Arkadaş Hatırı, Didonlar
• Araştırma & İnceleme: Köylü Temsilleri, Sivas Halk Şairleri Bayramı, Türk Folklorunda Sosyal Mesele
Orhan Şaik Gökyay (1902 - 1994)
· Şair, edebiyat tarihçisi, araştırmacı ve öğretmendir.
· Lirik-epik (coşkulu-kahramanlık) tarzda yazdığı millî şiirleriyle tanınmıştır.
· Şiirlerinde daha çok vatan, tabiat, tarihî kahramanlıklar ve yalnızlık temalarını işlemiştir.
· Edebiyatımızda vatan sevgisini en üst perdeden haykıran “Bu Vatan Kimin?” adlı ikonik şiiri ile tanınır.
· Osmanlı dönemine ait birçok klasik eseri ve tarihî metni günümüz Türkçesine büyük bir titizlikle aktarmıştır.
· Dede Korkut Hikâyeleri ve Kâtip Çelebi üzerine yaptığı bilimsel derinliği olan çalışmaları akademik birer kaynak niteliğindedir.
· Az sayıda şiir yazan Gökyay, sağlığında şiirlerini kitap hâline getirmemiştir.
· Edebi dünyadaki sert ve tavizsiz eleştiri yazılarını “Destursuz Bağa Girenler” adındaki ünlü eserinde toplamıştır.
Başlıca Eserleri:
• Eleştiri & İnceleme: Destursuz Bağa Girenler, Dede Korkut Hikâyeleri (Sadeleştirme ve İnceleme)
Kemalettin Kamu (1901 - 1948)
· Türk edebiyatında “Gurbet Şairi” ünvanıyla tanınır.
· Şiirlerinde öne çıkan temel temalar millî savaşlar, yurt sevgisi, gurbet, ayrılık acısı ve aşktır.
· Şiirleri estetik bakımdan lirik-epik özellikler gösterir, duygu yoğunluğu yüksektir.
· Şiir yolculuğuna ilk olarak aruz ölçüsü ile başlamış, Millî Edebiyat akımıyla birlikte hece ölçüsüne geçmiştir.
· Halk şiiri geleneğinin yalınlığından ve ritminden yararlanarak çağdaş bir şiir dili kurmayı amaçlamıştır.
· Edebiyat tarihinin en popüler pastoral ve lirik şiirlerinden olan “Gurbet” ve “Bingöl Çobanları” şiirlerinin sahibidir.
· Şiirleri sağlığında kitaplaştırılmamış; vefatından sonra “Kemalettin Kamu, Hayatı, Şahsiyeti ve Şiirleri” adıyla tek bir eserde derlenmiştir.
Başlıca Eserleri:
• Şiir (Derleme): Kemalettin Kamu: Hayatı, Şahsiyeti ve Şiirleri (Ölümünden sonra)
Ömer Bedrettin Uşaklı (1904 - 1946)
· Edebiyatta memleket sevgisi ve taşra hayatını anlatmadaki başarısından ötürü “Anadolu Şairi” olarak anılır.
· Tamamen hece ölçüsüyle yazdığı memleketçi ve doğa temalı şiirleriyle tanınmıştır.
· Anadolu coğrafyasının güzellikleri, dağları, yaylaları ve buralarda yaşayan insanlar ana esin kaynağıdır.
· Şiir mimarisinde halk edebiyatı ezgi ve nazım şekillerinden geniş ölçüde yararlanmıştır.
· Asıl ününü, doğa ve memleket manzarasını muhteşem bir görsellikle sunduğu “Yayla Dumanı” adlı kitabıyla kazanmıştır.
· Şiirlerindeki yüksek musiki kalitesi sayesinde “Yıldızların Altında”, “Efenin Bayramı”, “Akşam Misafiri” gibi birçok eseri Türk Sanat Müziği formunda bestelenmiştir.
Başlıca Eserleri:
• Şiir: Deniz Sarhoşları, Yayla Dumanı, Sarıkız Mermerleri
Bekir Sıtkı Erdoğan (1926 - 2014)
· Şair ve asker öğretmendir.
· Cumhuriyetin “50. Yıl Marşı”nın söz yazarı olarak millî hafızada yer edinmiştir.
· Edebi çizgisi yönüyle hem Millî Edebiyat Zevk ve Anlayışını Sürdürenler hem de Hisarcılar topluluğu arasında kabul edilir.
· Edebiyat dünyasında geniş kitlelerce tanınmasını sağlayan en önemli eserleri “Binbirinci Gece (Hancı)” ve “Kışlada Bahar” şiirleridir.
· Geleneksel aruz vezninden kopmamakla birlikte, hece ölçüsünü de kusursuz bir şekilde şiirlerinde tatbik etmiştir.
· Anadolu insanının saf ruhunu, gurbet hissini, aşkı ve ölüm temalarını derin bir duyarlılıkla yansıtmıştır.
· Şiirde biçimsel kusursuzluğa, ahenk, kafiye, redif ve iç musikiye büyük önem vermiştir. Halk ve divan edebiyatı geleneklerini başarıyla harmanlamıştır.
Başlıca Eserleri:
• Şiir: Bir Yağmur Başladı, Dostlar Başına, Sabır Sarmaşıkları, Gönüller Kavşağı, Elif Divanı
Arif Nihat Asya (1904 - 1975)
· Şair, yazar, edebiyat öğretmeni ve milletvekilidir.
· Edebiyatımızda millî sembolleri yücelten şiirleri, özellikle de Adana'nın kurtuluş günü için yazdığı “Bayrak” şiiri nedeniyle “Bayrak Şairi” ünvanıyla anılmaktadır.
· Şiir, mensur şiir, fıkra, vecize ve deneme gibi geniş bir yelpazede eserler vermiştir.
· Vatan, millet, millî bayrak, dinî değerler, kahramanlık ve tarih sevgisini harmanlayan epik-lirik eserler üretmiştir.
· En popüler eserleri “Bayrak”, “Bir Bayrak Rüzgar Bekliyor” ve dinî/tarihî coşkuyu içeren “Fetih Marşı” ile “Naat”tır.
· Mevlevi kültürüne bağlı olan şairin şiir dünyası zengin tasavvufi kavramlar ve mistik bir derinlik barındırır.
· Vezin konusunda oldukça esnektir; aruz ve hecenin yanı sıra serbest ölçüyü de başarıyla uygulamıştır.
· Divan edebiyatı nazım şekillerinden rubaiye özel bir ilgi duymuş ve rubai türünün Cumhuriyet Dönemi'ndeki en önemli temsilcisi olmuştur.
Başlıca Eserleri:
• Şiir / Rubai / Mensur: Bir Bayrak Rüzgar Bekliyor, Dualar ve Aminler, Kökler ve Dallar, Rubaiyat-ı Arif (Rubailer)
Behçet Kemal Çağlar (1908 - 1969)
· Şair, öğretmen ve milletvekilidir.
· Mustafa Kemal Atatürk'e ve Cumhuriyet devrimlerine olan sarsılmaz ideolojik bağlılığı nedeniyle “Devrim Şairi” ya da “Atatürk Şairi” olarak tanınmıştır.
· Halk şiiri üslubuyla yazdığı bazı eserlerinde “Ankaralı Âşık Ömer”, “Âşık Ömer”, “Behçet Fuat” gibi takma isimler kullanmıştır.
· Şiirlerinin tamamına yakınını halk şiiri geleneğinden ve âşıklık geleneğinden beslenerek hece ölçüsüyle kaleme almıştır.
· Faruk Nafiz Çamlıbel ile birlikte, Türk milletinin bağımsızlık ve çağdaşlaşma coşkusunu özetleyen ünlü “Onuncu Yıl Marşı”nı yazmıştır.
· Atatürk sevgisi, Cumhuriyet idealleri, memleket güzellikleri ve ulusal kalkınma şiirlerinin merkezindedir. Şiirin yanı sıra manzum tiyatrolar, destanlar ve inceleme yazıları kaleme almıştır.
Başlıca Eserleri:
• Şiir: Erciyas'tan Kopan Çığ, Burda Bir Kalp Çarpıyor, Atatürk: Şiirler, Benden İçeri, Kur'an-ı Kerim'den İlhamlar
• Destan: Ankaralı Âşık Ömer'in Cumhuriyet Destanı, İlköğretim Destanı, Battal Gazi Destanı, Malazgirt Zaferinden İstanbul Fethine: Dört Destan
• Oyun (Manzum): Çoban, Attila, Göklerin Fethi
• Gezi & İzlenim: Hür Mavilikte, Dolmabahçe'den Anıtkabir'e
Necmettin Halil Onan (1902 - 1968)
· Şair, öğretmen, yazar ve edebiyat akademisyenidir.
· Millî Mücadele ruhunu, vatan sevgisini ve bağımsızlık inancını lirik bir dille işleyen şiirleriyle tanınmıştır.
· Şiir mimarisinde iç ahenge, ses uyumuna ve ritme büyük bir hassasiyet göstermiştir.
· Eserlerinin büyük çoğunluğunu millî ölçü olan heceyle yazmakla birlikte, divan edebiyatı etkisinde aruzla yazılmış şiirleri de mevcuttur.
· Çanakkale Muharebeleri'nin ruhunu yaşatan ve Çanakkale sırtlarında devasa bir anıt olarak da kazınan “Bir Yolcuya” (Dur yolcu! Bilmeden gelip bastığın bu toprak...) şiirinin şairidir.
· Bireysel temalardan aşk ve doğanın yanı sıra geçmişe duyulan özlem ve vatan aşkı şiirlerindeki ana omurgadır.
Başlıca Eserleri:
• Şiir Kitapları: Çakıl Taşları, Bir Yudum Daha
• Roman: Kolejli Nereye
Zeki Ömer Defne (1903 - 1992)
· Şair ve ömrünü eğitime adamış seçkin bir öğretmendir; edebiyat dünyasında “Öğretmen Şair” ünvanıyla maruftur.
· Yazın hayatının ilk dönemlerinde “Asri Baba” mahlasını kullanarak mizahi ve toplumsal eleştiri içeren hicivler yazmıştır.
· Şiirlerinde yurt köşeleri, Anadolu coğrafyasının el değmemiş yerli motifleri ve memleket sevgisi lirik bir dille işlenmiştir.
· Halk edebiyatı geleneğini, özellikle de âşık tarzı söyleyiş güzelliklerini modern şiir anlayışıyla sentezlemiştir.
· Eserlerinde samimi, yapmacıklıktan uzak, güçlü ve içten gelen bir lirizm hâkimdir.
· Eğitim camiası ve öğrenciler arasında adeta bir kült hâline gelen “Ziller Çalacak” ve millî duyguları içeren “Bu Memleket Böyle Ağlar” şiirleriyle geniş kitlelerce sevilmiştir.
Başlıca Eserleri:
• Şiir: Denizden Çalınmış Ülke, Sessiz Nehir Puyalar I, Kardelenler Puyalar II
• İnceleme: Dede Korkut Hikâyelerinde Edebi Sanatlar
Şükûfe Nihal Başar (1896 - 1973)
· Şiir, hikâye, roman ve gezi yazısı gibi edebiyatın farklı türlerinde eserler vermiş çok yönlü bir kadın yazardır.
· İlk şiirlerinde Servetifünun estetiğinin ve özellikle de Tevfik Fikret'in melankolik, bireysel tarzının etkisindedir.
· Zamanla millî uyanışa katılarak “Hazan Rüzgârları” adlı kitabıyla birlikte aruzu tamamen terk etmiş ve hece ölçüsüne yönelmiştir.
· Aydın bir Türk kadını kimliğiyle eserlerinde toplumsal sorunları, vatan sevgisini, aşkı ve özellikle 'kadının toplumdaki yerini ve sesini' duyurmayı gaye edinmiştir.
· Sıcak, samimi, pürüzsüz ve duru bir İstanbul Türkçesi kullanmıştır.
· Şiirsel yönü romancılığına göre çok daha güçlüdür; romanları kurgu ve teknik bakımdan nispeten zayıf kabul edilir.
Başlıca Eserleri:
• Şiir: Yıldızlar ve Gölgeler, Hazan Rüzgârları, Gayya, Su, Şile Yolları, Sabah Kuşları, Yerden Göğe
• Roman: Renksiz Istırap, Yakut Kayalar, Çöl Güneşi, Yalnız Dönüyorum, Çölde Sabah Oluyor
• Hikâye: Tevekkülün Cezası
Halide Nusret Zorlutuna (1901 - 1984)
· Cumhuriyet döneminin öncü kadın yazar, şair ve öğretmenlerindendir.
· Edebiyat dünyasındaki uzun soluklu emeği, yetiştirdiği yazarlar ve anaç tavrı nedeniyle “Ümmül Muharrirat” (Kadın Yazarların Annesi) ünvanıyla anılır.(Emine Işınsu’nun annesi, Pınar Kür’ün teyzesi)
· Şiir evrenine mistik, manevi ve içsel-lirik bir hava hâkimdir; inanç ve duygu iç içedir.
· Şiirlerinde Anadolu coğrafyası, yurt sevgisi, anne şefkati, doğa, dini ve tasavvufi yönelimler ağır basar.
· Henüz 18 yaşındayken, memleketin düşman işgaline uğraması üzerine yazdığı hüzün ve isyan dolu “Git Bahar” şiiriyle millî bir şöhret kazanmıştır.
· Romanlarında ise geleneksel değerler, aşk, aile yapısı, evlilik kurumu, namus, ahlaki faziletler ve millî birlik temalarını didaktik ve akıcı bir üslupla işlemiştir.
Başlıca Eserleri:
• Şiir: Geceden Taşan Dertler, Yayla Türküsü, Yurdumun Dört Bucağı, Ellerim Bomboş
• Roman: Küller, Sisli Geceler, Gül'ün Babası Kim, Aşk ve Zafer, Altın Karanfiller, Aydınlık Kapı
• Anı / Hatıra: Büyükanne, Bir Devrin Romanı, Benim Küçük Dostlarım
• Hikâye: Beyaz Selvi
(alıntı)