ŞAİRLER VE YAZARLAR

NECİP FAZIL KISAKÜREK (1905 - 1983)

NECİP FAZIL KISAKÜREK (1905 - 1983)

1. Hayatı ve Genel Edebi Kişiliği

Cumhuriyet dönemi Türk edebiyatının en özgün şair ve yazarlarından biri olan Necip Fazıl Kısakürek; şiir, tiyatro, roman ve hikâye gibi birçok edebi türde kalıcı eserler vermiştir. Eserlerinde din, tasavvuf, tarih ve felsefe gibi derinlikli konular geniş bir yer tutar. Edebi çevrelerde ve okur kitleleri nezdinde Kaldırımlar Şairi, Mistik Şair, Şairler Sultanı ya da Büyük Doğucu unvanlarıyla anılmıştır.

Mistisizm: Nesnelerin ardındaki gerçeklik, sonsuzluk ve birliğe ulaşma yönündeki ruhsal tecrübe ve bu tecrübeyi ifade eden doktrindir.

 

·         1905 yılında İstanbul Çemberlitaş'ta seçkin bir konakta dünyaya geldi. Babası Mekteb-i Hukuk mezunu Abdülbaki Fazıl Bey, annesi Mediha Hanım; büyükbabası ise emekli bir hâkim olan Mehmet Hilmi Efendi'dir. Çocukluğu bu büyükbabanın himayesinde, kalabalık bir konakta, dadılar ve mürebbiyeler arasında geçmiştir.

·         Heybeliada Bahriye Mektebine yazılmış, ancak son sınıfta burayı bırakarak 1921'de Darülfünun Felsefe Bölümüne girmiştir. Buradaki eğitimini de yarıda bırakmıştır.

·         Hükümet bursuyla felsefe eğitimi almak üzere Paris'e gitmiş, ancak Paris'in bohem hayatı ve sanat çevrelerinin eğlencesi ilgisini daha çok çekmiştir. Bursunun kesilmesi üzerine İstanbul'a geri dönmüştür.

Bohem: Yarınını düşünmeden tasasız, derbeder bir yaşam süren edebiyat ve sanat çevresinden kimse veya topluluktur.

2. Ruhunun Büyük Zelzelesi: Abdulhâkim Arvasî

Paris dönüşünde İstanbul'da Nakşibendi Şeyhi Abdulhâkim Arvasî ile tanışması, şairin hayatındaki en büyük kırılma noktasıdır. Necip Fazıl, bu tanışmayı "ruhunun büyük zelzelesi" olarak nitelendirir. Sanatçının ruh ve düşünce dünyasındaki değişim, sanat anlayışına da doğrudan yansımıştır:

Anladım işi, sanat Allah'ı aramakmış;
Marifet bu, gerisi yalnız çelik çomakmış.

Türkiye'ye dönüşünün ardından bankacılık ve öğretmenlik yapan Necip Fazıl, basın dünyasına girerek memuriyeti bırakmış ve hayatını tamamen yazıya adamıştır. Keskin kalemi ve polemikçi üslubuyla geniş kitlelerce tanınmıştır. 25 Mayıs 1983'te Erenköy'deki evinde vefat etmiş, Eyüp'te toprağa verilmiştir.

Şairliğe Adım Atış Hikâyesi (Anekdot):
"Şairliğim on iki yaşımda başladı. Annem hastanedeydi, ziyarete gitmiştim. Bitişikte yatan veremli bir kızın şiirlerinin olduğu küçük siyah bir defter gördüm. Annem gözlerimin içine bakarak 'Senin şair olmanı ne kadar isterdim' dedi. O an içimde uyanan kararla hastane odasının penceresinden savrulan kara bakarak 'Şair olacağım!' dedim ve oldum. O gün bugün şairliği idrakin en ileri merhalesi saydım."

3. Şiir Anlayışı

·         Saf (Öz) Şiir: Cumhuriyet dönemi şiir akımlarından saf şiir anlayışına bütünüyle bağlı kalmıştır.

·         Metafizik Derinlik: İlk yıllardan itibaren estetik kaygıyı, metafizik ve psikolojik derinlikle birleştirmiştir.

·         Mutlak Hakikat: Şiiri, 'mutlak hakikati (Allah'ı) arama işi' olarak görür.

·         His ve Fikir Dengesi: Şairin bu yolda 'his' ve 'fikir' unsurlarını aynı potada eritmesi gerektiğine inanır; tek başına hiçbiri yeterli değildir.

·         Vezin Hassasiyeti: Şiirlerini kusursuz bir hece ölçüsüyle yazmıştır, serbest nazma tamamen karşıdır. 'Vezinsiz şiir olamaz' fikrini savunur.

4. Oyun Yazarlığı ve Tiyatro Dünyası

Şiirden sonra en çok emek verdiği tür tiyatrodur. Şiirlerinde tam olarak dışa vuramadığı toplumsal ve felsefi kaygıları sahnede canlandırmayı amaçlamıştır. Oyunları trajik karakterdedir; günah duygusu, vicdan azabı, kader-irade ve madde-ruh çatışması gibi metafizik/psikolojik temaları işler.

·         Tohum: Yazdığı ilk tiyatro eseridir. Muhsin Ertuğrul tarafından sahneye konulmuş, eleştirmenlerce beğenilse de seyirciden beklenen ilgiyi görememiştir.

·         Bir Adam Yaratmak: Özgün kurgusu ve 'oyun içinde oyun' tekniğiyle en başarılı eseri kabul edilir. Temasını 'Allah, Kader, Ölüm' kelimeleriyle özetlediği bu oyun, kapalı gişe oynamıştır.

·         Reis Bey: Hatalı bir idam kararı veren katı bir kanun adamının (hâkimin), gerçeği öğrendikten sonra yaşadığı büyük vicdan azabı ve merhamet dönüşümünü konu alır.

5. Roman ve Hikâye Yazarlığı

Nesir alanında şiir ve tiyatro kadar baskın olmasa da hikâyeleri romanlarına kıyasla çok daha başarılı kabul edilir. Bütün öyküleri son haliyle 'Hikâyelerim' başlığı altında toplanmıştır. İlk döneminde korku, fantastik ögeler ve 'Hasta Kumarbaz' tiplemesi üzerinden giden psikolojik derinlik hâkimken; son dönem hikâyelerinde fikir tartışmaları ve mesaj kaygısı öne çıkar. Roman türündeki 'Aynadaki Yalan' ideolojik ağırlıklı ve teknik olarak zayıf; ölümünden sonra basılan 'Kafa Kâğıdı' ise hatıra notlarından oluşan bir eserdir.

6. Yayıncılık Hayatı ve Çıkardığı Dergiler

·         Ağaç (1936): Sanatta estetiğe önem veren isimleri (Ahmet Hamdi Tanpınar, Ahmet Kutsi Tecer vb.) bir araya getirmek amacıyla çıkarılmış, maddi imkânsızlıklar nedeniyle 17. sayıda kapanmıştır.

·         Büyük Doğu (1943 - 1978): Basın tarihinin en uzun soluklu yayınlarından biridir. Edebi, dini, fikri ve siyasi karakterdedir. Aralıklarla günlük gazete formatında da basılarak uzun yıllar yayınlanmıştır.

·         Borazan: Yayın hayatı oldukça kısa süren, mizahi içerikli bir dergidir.

7. Türlerine Göre Başlıca Eserleri (Katalog)

EDEBİ TÜR

ESERLERİ

Şiir Kitapları

Örümcek Ağı, Kaldırımlar, Ben ve Ötesi, Sonsuzluk Kervanı, Çile

Oyunları (Tiyatro)

Tohum, Bir Adam Yaratmak, Reis Bey, Nam-ı Diğer Parmaksız Salih, Künye, Sabır Taşı, Para, Siyah Pelerinli Adam, Yunus Emre, Kanlı Sarık, Mukaddes Emanet, Ahşap Konak

Hikâye ve Roman

Hikâyelerim, Birkaç Hikâye Birkaç Tahlil, Ruh Burkuntularından Hikâyeler, Aynadaki Yalan (Roman), Kafa Kâğıdı (Roman)

(alıntı)