Arama

Servetifünûn Topluluğunun Oluşumu ve Dağılması

21/05/2026 21:42 | Son Güncelleme : 20/11/2026 16:36 | Okunma Sayısı : 33 | alikaramanhoca.com.tr


Servetifünûn Topluluğunun Oluşumu ve Dağılması

 

📰 SERVETİFÜNÛN TOPLULUĞUNUN OLUŞUMU

Recaizade Mahmut Ekrem, 1895 sonunda, “Malûmat” adlı dergide yazan Muallim Naci izleyicileriyle kafiyenin göz için mi, kulak için mi olduğu tartışmasına girişmiş ve bir kısmı Servetifünûn dergisinde yayımlanmıştı. “Eski-yeni” tartışmasının bitmeyeceğini anlayan Recâîzâde Ekrem, artık bir ekip çalışması yapmanın yollarını aramaya başladı.

Servet-i Fünûn, Recaizâde’nin Mekteb-i Mülkiye’den (Galatasaray Lisesi) öğrencisi olan Ahmet İhsan Tokgöz tarafından 17 Mart 1891 yılından beri çıkarılmaktaydı. Servetifünûn, başlangıçta daha çok bilimle ilgili yazılara yer veren bir dergiydi. Recaizade, bunu bir edebiyat dergisi hâline getirmek için Ahmet İhsan’la anlaşmış ve kendisinin Mekteb-i Sultanîden (Galatasaray Lisesi)den öğrencisi olan Tevfik Fikret‘in derginin “başyazarlığına” getirilmesini sağlamıştı.

Tevfik Fikret’in 256. sayıdan itibaren derginin yazı işleri müdürlüğüne gelmesinden sonra bu dergi, tam bir edebiyat ve sanat dergisi hüviyeti kazanmaya (olmaya) başladı. O sırada “Mektep, Maarif, Hazine-i Fünûn, Mirsat ve Malumat” gibi dergilerde yazan ve Recaizade tarafını tutan birçok şair ve yazar da Servetifünûn dergisi etrafında toplandı ve Servetifünûn edebiyatı denen bir edebî çığır açtılar.

🎨 Batılılaşma, Estetik ve Dil Anlayışı

Dergi kısa zamanda gerek şekil gerek duyuş gerekse hayaller bakımından tamamıyla Batı tarzı şiirler, hikâyeler, romanlarla dolmaya başladı. Türk şiirine Fransız şiirinden birçok yeni hayaller getirildi. Bunları ifade için yeni tamlamalar kullanıldı. Sözlüklerden daha önce kullanılmamış Farsça ve Arapça kelimeler bulundu. Böylece konuşma dilinden iyice uzaklaşıldı.

🏛️ Estetiğin Doğuşu: “Estetik” ilk defa “hikmet-i bedayi” adı ile bu dergide tanıtılmaya başlandı. 1898 yılının sonlarında Servetifünûncular eski edebiyatı tutanlara karşı mücadeleyi kazanmıştı.

👥 Topluluğun Genç Kadrosu:

Servetifünûncular; Tevfik Fikret, Cenap Şahabettin, Hüseyin Sîret Özsever, Hüseyin Suat Yalçın, A. Nadir (Ali Ekrem Bolayır), Süleyman Nesip (Süleyman Paşazade Sami), İbrahim Cehdi (Süleyman Nazif), H. Nâzım (Ahmet Reşit Rey), Faik Ali Ozansoy, Celâl Sahir Erozan, Halit Ziya Uşaklıgil, Mehmet Rauf, Hüseyin Cahit Yalçın, Safveti Ziya gibi yaş ortalaması 25 civarında olan genç sanatçılardan oluşuyordu. Servetifünûn dergisinde yazan bu genç sanatçılar, Fransızca biliyor; Fransızca eserleri asıllarından okuyorlardı. Servetifünûncular, Fransız edebiyatının anlatım ve biçim özelliklerinden etkilenmişlerdir. Doğu kültüründen ve edebiyatından uzak kalmışlar, Doğulu yaşam biçimini reddetmişlerdir.

🗜️ İSTİBDAT REJİMİ VE KAÇIŞ PSİKOLOJİSİ (ÜTOPYALAR)

  • Servet-i Fünûncular, II. Abdülhamit’in başında bulunduğu “İstibdat Dönemi”nin bunalımlı havasını solumuşlardır. II. Abdülhamit’ten ve onun yönetiminden nefret etmişlerdir. Baskıcı olarak nitelendirilen yönetim biçiminden çok etkilenmişlerdir. Bu yönetim biçiminin, devleti koruma adına özgürlükleri kısıtlama anlayışı, genç sanatçıların ruhunda önemli yaralar açmıştır. Onları bunalıma sürüklemiştir, İstanbul onları sıkmış, bunaltmıştır.

  • 🏝️ Yeni Zelanda Ütopyası: Bu bunalımlardan kurtulmak için Yeni Zelanda’ya göçmen olarak gitmek, oraya yerleşmek hayalleriyle avunmuşlardır. Tevfik Fikret ve Hüseyin Cahit (Yalçın), dönemin boğucu siyasi ortamından kurtulmak için dünyadan tamamen uzaklaşacakları bir "yeşil yurt" hayali kurdular. Deniz subayı Mehmet Rauf aracılığıyla Yeni Zelanda'dan göçmen broşürleri temin etseler de bu plan hayalden öteye geçemedi.

  • 🏡 Manisa Projesi: Bunun gerçekleşmeyeceğini anlayınca da arkadaşları olan Hüseyin Kâzım’ın, Manisa’nın Sarıçam köyündeki çiftliğine bir köşk yaparak orada yaşamak istemişlerdir. Yeni Zelanda fikrinin uzaklık ve maliyet nedeniyle rafa kalkmasının ardından, topluluk üyesi Hüseyin Kazım Kadri'nin Manisa'daki çiftliğine yerleşme planı yapıldı. Hatta Tevfik Fikret orada inşa edecekleri evin planlarını bile çizdi ancak topluluk içinde çıkan anlaşmazlıklar sonucu bu proje de iptal oldu. Dönemin koşulları gereği İstanbul'dan fiziksel olarak ayrılamayan sanatçılar, kaçış psikolojilerini ve hayallerini eserlerine yansıtmışlardır.

🧠 Sanatçı Profili ve Sansür Koşulları:

Servetifünûn sanatçılarının çoğu; ruhen birbirlerine yakın, içe kapanık, gelecek konusunda karamsar, ağırlaşan siyasi şartlar karşısında bıkkın, doğrudan bir mücadeleyi göze alamayacak kadar çekingen insanlardı. Bu dönemde her türlü yayın büyük bir kontrol, basın sıkı bir sansür altında idi. Baskı ve yasaklar onları yıldırıyordu. Bu bakımdan, Servetifünûn sanatçılarının büyük bir kısmı orta tabakadan gelmişlerdir.

Batı medeniyetini ve bu medeniyetin sanat ve edebiyat anlayışını öğrenme olanağı bulmuşlardır. Düzenli eğitim görmeleri, okudukları Batı tarzı okullarda, Avrupalı edebiyatçıları yakından tanımaları, onlarda ortak bir sanat zevkinin doğmasına zemin hazırlamıştır. Fakat aynı sanat zevkine sahip olmalarına rağmen bu zevki yansıtma biçimleri farklıdır.

⚡ SERVETİFÜNÛNCULARIN DAĞILMASI

1896’da yola çıkan Servetifünûn sanatçıları birkaç yıl sonra kendi aralarında bazı anlaşmazlıklar yaşamaya başladılar. Bazı eksiklikleri, yanlışlıkları dile getirdiler. İçeriden gelmeye başlayan bu eleştirilere önceleri tahammül gösterildiyse de, Ali Ekrem’in “Şiirimiz” adlı eleştirisi, çok sert ve fazla kişisel bulundundan, dergide, Kasım-Aralık 1900’de bazı değişikliklerle basıldı. Bu yazısından dolayı, arkadaşlarından sert tepkiler alan Ali Ekrem, dergiden ayrıldı. Onu Ahmet Reşid, Samipaşazâde Sezâî ve Menemenlizâde Tâhir takip etti. Böylece topluluk büyük bir yara almış oldu.

1901 yılının başlarında yönetimle ilgili bir konu yüzünden Ahmet İhsan ile Tevfik Fikret’in arasında anlaşmazlıklar çıktı. Tevfik Fikret’in dergiden ayrılması üzerine Servetifünûn ciddi bir bunalımın içine düştü. Tevfik Fikret’in yerine yazı işlerini üstlenen Hüseyin Cahit, durumu bir süre idare etti.

🛑 Kapanış Bilgisi: Ancak Hüseyin Cahit Yalçın’ın Fransız İhtilali’ni konu alan “Edebiyat ve Hukuk” adlı çevirisinin 16 Ekim 1901’de Servetifünûn dergisinde yayımlanması üzerine, dergi II. Abdülhamit tarafından kapatıldı ve sorumlular mahkemeye verildi.

Mahkeme tarafından suçsuz bulunan Servetifünûn, kapatılmasından bir ay sonra, 5 Aralık 1901’de tekrar yayımlanmaya başlandı. Ancak Hüseyin Cahit yazı işleri müdürlüğünden ayrıldı.

📅 II. Meşrutiyet Sonrası ve Kesin Dağılma

İkinci Meşrutiyet’in ilanından sonra Servetifünûn, gazete olarak yeniden çıkmış, sonra da haftalık dergiye dönüşmüştür. Servetifünûncular II. Meşrutiyet’e kadar pek az eser yayımladılar. Ama bu arada koşullar değişmiş ve yeni bir nesil yetişmişti.

Siyasal koşullar ağırlaşmış, sanatçıların bir kısmı, resmî görevlerle İstanbul’dan uzaklaştırılmıştı. Servetifünûncular, karamsar, bezgin bir ruh hâline sahip oldukları için bu durumdan çok etkilendiler. Aralarındaki tartışmalar yüzünden birbirlerinden soğudular. Bir daha toplanamadılar. Servetifünûn devri böylece kapanmış oldu.

(Not: Alıntılar yapılmıştır.)

Beğendim
Bayıldım
Komik Bu!
Beğenmedim!
Üzgünüm
Sinirlendim
Bu içeriğe zaten oy verdiniz.

Yorumlar