TÜRKÇE

SIFAT(ÖN AD)

 

🏷️ SIFAT (ÖN AD)

İsimlerin niteliklerini, ne durumda olduklarını, sayılarını, ölçülerini gösteren sözcüklerdir. Bir sözcüğün sıfat olabilmesi için bir ismi nitelemesi veya belirtmesi gerekir.

Sıfatlar çekim eki almaz. Çekim eki alan niteleme sıfatı, adlaşmış sıfat; belirtme sıfatı ise zamir olur.

  • “Büyük insanlar fikirleriyle topluma yön verir.” Bu cümlede “büyük” sözcüğü niteleme sıfatıdır. Bunu “büyükler” şeklinde çekim eki getirerek kullandığımızda bu sözcük adlaşmış sıfat olur.

  • “Bazı insanların ne yapmaya çalıştığı belli olmaz.” Bu cümlede ise “bazı” sözcüğü belirtme sıfatıdır. Bu sözcüğü “bazıları” şeklinde çekim ekiyle kullandığımızda “bazıları” sözcüğü zamir olur.

🗂️ SIFAT ÇEŞİTLERİ

🏛️ 1. NİTELEME SIFATI

Renk, durum, biçim bildiren sıfatlardır. İsme sorulan “nasıl?” sorusunun cevabıdır.

  • Etrafımız kurumuş yapraklarla doluydu.

  • Şu yalan dünyanın vefası yoktur.

⚠️ NOT:

ÇEKİM EKİ ALAN NİTELEME SIFATI ADLAŞMIŞ SIFAT OLUR.

🏛️ 2. BELİRTME SIFATLARI

A) İŞARET SIFATI:

İsimleri işaret yoluyla belirten sıfattır. İsme sorulan “hangi” sorusuna cevap verir.

  • “bu, şu, o, öteki, beriki, buradaki, şuradaki…”

    • “Buradaki kitapların hepsini okudum.”

    • “Arkadaşların şu uçakla gelecek.”

B) BELGİSİZ SIFAT:

İsimleri belirsiz olarak verir.

  • “bazı, her, hiçbir, başka, bir, bütün, çok, az, fazla…”

    • “Yaşar Kemal, birçok romanında Çukurova’dan söz eder.”

⚠️ NOT:

“bir” sözcüğü cümledeki kullanımına göre sayı sıfatı, belgisiz sıfat, niteleme sıfatı, edat olabilir.

  • “Oyuncu bu takımda bir yıl kaldı. (sayı sıfatı)

  • “Bir gün size uğrayabilirim.” (belgisiz sıfat)

  • Beni bir sen anladın. (sadece - edat)

  • İkimiz de bir boydayız. (aynı: niteleme sıfatı)

C) SORU SIFATI:

İsimlerin anlamlarını soru yoluyla tamamlayan sıfattır. Soru sıfatına verdiğimiz cevap da sıfattır. “hangi, kaç, nasıl, ne kadar?”

  • “Bu işi bitirmek için size kaç saat yeter?”

  • “Nasıl bir araba almak istiyorsun?

D) SAYI SIFATLARI:

  • 1. Asıl sayı sıfatı: İsimlerin sayılarını bildirir. “Kaç?” sorusuna cevap verir.

    “Eve giderken iki güvercin gördüm.”

  • 2. Sıra sayı sıfatı: Asıl sayı sıfatına (i)nci eki getirilerek yapılır. İsimlerin sırasını bildirir. (i)nci eki yerine (.) “nokta” işareti de kullanılabilir. “Kaçıncı?” sorusuna cevap verir.

    Sınıfta ikinci sırada oturuyordu.

  • 3. Üleştirme sayı sıfatı: Bölme, paylaştırma ifade edilen sıfattır. “Kaçar” sorusuna cevap verir.

    • İşçiler onar bin lira aldı.

    • Çocuklara ikişer şeker verdi.

    ⚠️ NOT: Üleştirme sayı sıfatları yazıyla yazılır.

    • 3’er $\rightarrow$ yanlış

    • Üçer $\rightarrow$ doğru

  • 4. Kesir sayı sıfatı: Bir varlığın parçalarını belirten sıfattır. “Kaçta kaç?” sorusuna cevap verir.

    • Şirketin yüzde on hissesi babama düştü.

    • Herkes yemekte yarım ekmek yedi.

  • 5. Topluluk sıfatları: Aralarında yakınlık, akrabalık bildiren bir topluluğu ifade eder.

    • Onların üçüz çocukları vardı.

    • İtalya’da bir anne yediz çocuk doğurmuş.

🎨 SIFATLARDA PEKİŞTİRME

  • 1) Niteleme sıfatlarında sıfatın ilk sesli harfine kadar olan bölüm alınıp “m, p, r, s” ünsüzlerinden biri eklenerek oluşan ses parçası ön ekmiş gibi niteleme sıfatının önüne getirilir.

    • Simsiyah renk

    • Sapsarı yaprak

    • Masmavi gökyüzü

    Not: Pekiştirme hecesi bazen bir ünlü ile genişletilebilir. (ünlü türemesi)

    • Sapasağlam yapı, yapayalnız insanlar…

  • 2) İkilemeler yoluyla yapılır.

    • Gittiğimiz otelde tatsız tuzsuz yemekler vardı.

    • Bahçede türlü türlü meyve vardı.

  • 3) mi soru edatıyla yapılır.

    • Sıcak mı sıcak bir insan

    • Güzel mi güzel bahçe

🔎 SIFATLARDA KÜÇÜLTME

Niteleme sıfatlarına “-ce, imsi, imtırak, -cik” ekleri getirilerek yapılır.

  • Küçücük çocuğa kocaman bir sepet taşıtıyorlardı.

  • Bu soğukta incecik elbise giyilir mi?

🧱 SIFATLARDA YAPI

BASİT SIFAT

Yapım eki almayan sıfattır.

  • Annem üst katta oturuyor.

  • Cimri insanları sevmem.

TÜREMIŞ SIFAT

Yapım eki alan sıfattır.

  • Adanalı asker dün yolcu edildi.

  • Açık pencereyi kapat.

BİRLEŞİK SIFAT

Farklı şekilde yapılır:

  • 1. Kurallı Birleşik Sıfat:

    • a. Sıfat tamlamasına “-lı, -lık, -sız” eklerinden biri getirilerek yapılır.

      • Gül yüzlü bir afetti ki her busesi lale.

      • Ak tolgalı beylerbeyi haykırdı.

      • Beş kuruşluk adam

      • Beş parasız insan

    • b. Sıfat tamlamasında, sıfatla isim yer değiştirilir ve isme iyelik eki getirilir.

      • Gözü açık çocuk rakibini kısa sürede geçti. (açıkgöz)

      • Sütü bozuk insandan topluma fayda gelmez. (bozuk süt)

  • 2. Öbekleşmiş Birleşik Sıfat: Diğer birleşik sözcüklerin oluşumu gibi iki sözcüğün birleşmesiyle oluşur.

    • Birkaç, birçok, boşboğaz (insan)

👤 ADLAŞMIŞ SIFAT

Niteleme sıfatları çekim eki aldığında adlaşmış sıfat olur. Niteleme sıfatıyla kurulan sıfat tamlamasında isim düşer niteleme sıfatı görevindeki sözcüğe çekim eki getirilir. Adlaşmış sıfat, isimdir.

  • Çalışkanlar daha çok sevilir. (Çalışkan öğrenciler)

  • Zenginin malı, yoksulun çenesini yorarmış. (zengin insan, yoksul insan)

⚠️ NOT:

Sıfat-fiiller de niteleme sıfatıdır. Dolayısıyla sıfat-fiillerle de adlaşmış sıfat yapılır. Buna da adlaşmış sıfat-fiil denir.

  • Gelen, gideni aratır.

  • Yaktıklarımız, yapacaklarımızın teminatıdır.

📌 ÖNEMLİ METODOLOJİ NOTLARI

  • Not 1: Sıfatın türu ne olursa olsun, olduğu her yerde sıfat tamlaması vardır.

  • NOT 2: Bir isim birden fazla sıfat alabilir.

    • Güzel bir ev $\rightarrow$ hem niteleme hem belirtme sıfatı almıştır.

  • Not 3: Soru kökündeki “nitelenmiştir, belirtilmiştir” sözlerine dikkat etmek gerekir.

👑 ÜNVAN SIFATI

Kişilerin meslek, makam, rütbe, lakap gibi sosyal statülerini belirten sözcüklerdir. İsimlerden önce de sonra da kullanılabilir.

  • Doktor Bülent, Ahmet Paşa, Can Bey, Ayşe Hanım, Yüzbaşı Cengiz Topel

(alıntı)