YKS EDEBİYAT

TANZİMAT DÖNEMİ'NDE ROMAN

📚 TANZİMAT DÖNEMİ’NDE ROMAN

Osmanlı Devleti için 19.yüzyıl, köklü değişikliklerin ve yeniliklerin yapıldığı bir yüzyıl olmuştur. Batı’ya güçlü bir yönelişin olduğu bu yüzyılın ikinci yarısında edebiyatımız da yönünü Batı’ya çevirmiştir. Bu süreçte oluşum gösteren Tanzimat edebiyatı, 1839 ve 1860 arası hazırlık evresi; 1860-1895 yılları arası ise bir edebi dönem olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu dönemde özellikle gazete ile roman, öykü, tiyatro, deneme ve makale gibi türlerdeki önemli gelişmeler takip edilmiştir.

Tanzimat sanatçıları roman ile tanıştıklarında aslında bir yabancılık hissetmemişlerse de yüzlerce yıl edebiyat geleneğimizin bir parçası olan mesnevi, halk hikâyesi gibi türler; roman türünün kolayca benimsenmesini sağlamıştır. Batı’daki romanlar Türkçeye tercüme edilerek Türk okurları romanla tanışır.

  • İlk çeviri eserimiz: Yusuf Kamil Paşa‘nın Fransız yazar Fenelon‘dan tercüme ettiği (Télémaque) Telemak adlı eserdir. Bu romanla özellikle Fransız edebiyatından yapılan tercüme eserler gazetelerde yayımlanmaya başlar.

  • İlk yerli roman örneği: Çeviri romanlardan sonra Şemsettin Sami, Taaşşuk-ı Talat ve Fıtnat adlı eseriyle verir. Böylelikle günümüze kadar önemini sürdürecek olan roman kültürü edebiyatımızda oluşmaya başlar.

  • İlk edebi roman örneği: Bu eserden sonra Namık Kemal, İntibah adlı eseriyle verir.

Bu dönem romanlarında romantizm, realizm ve natüralizm gibi edebi akımlar etkili olmuştur. Ahmet Mithat, Namık Kemal gibi yazarlar romantizm akımının etkisiyle günlük ve toplumsal olayları eserlerinde işleyerek sosyal sorunları ele almışlardır. Recaizade Mahmut Ekrem, Sami Paşazâde Sezâî ve Nabizâde Nazım gibi sanatçılar ise realizm ve natüralizm akımlarının etkisiyle romanlarında daha gerçekçi olayları ele almışlardır.

📑 TANZİMAT DÖNEMİ ROMAN ÖZELLİKLERİ

  • Edebiyatımızda roman örnekleri ilk kez Tanzimat Dönemi’nde verilmiştir.

  • Batı’dan yapılan tercümelerle roman türünü tanıyan sanatçılarımız, devamında kendi eserlerini ortaya koymuşlardır.

  • Bu dönemde verilen eserlerde, romantizmin etkisiyle, sanatçılar daha çok sosyal sorunları ele almışlardır.

  • Sosyal konuların yanında günlük yaşam, kadın-erkek ilişkileri, yanlış ve mutsuz evlilikler, esaret, Batılılaşmayı yanlış yorumlayan alafranga özentisi gençler vb. konu olarak işlenmiştir.

  • Dönemin sosyal bir gerçekliği olarak eserlerde aynı anda eski ve yeni aileler, kurumsal düzen, adetler bir arada bulunmaktadır.

  • Bu dönem roman kahramanları çoğunlukla tek yönlü olarak ele alınmışlar, kahramanlar ya hep iyi ya da hep kötüdür. Bu nedenle kişiler daha çok tip özelliği taşır.

  • Halkı aydınlatmak ve eğitmek rolünü üstlenen sanatçılar eserlerinde kişiliklerini ve düşüncelerini saklama gereği duymaz ve eserin içinde bunu dile getirir. (romantizm etkisi)

  • Sanatçıların kişiliklerini eserde ortaya koymaları, kahramanları taraflı bir şekilde anlatmaları ve betimlemelerdeki acemilikten dolayı bu dönem romanları kusurlu kabul edilir.

  • Tanzimat edebiyatının I.dönem sanatçıları Namık Kemal, Ahmet Mithat, Şemsettin Sami romantizm akımından; II.dönem sanatçıları olan Recaizâde Mahmut Ekrem, Samipaşazâde Sezai, Nabizâde Nâzım ise realizm ve natüralizm akımının etkisinde kalmıştır.

  • Eserlerde halkı aydınlatmak gayesi bulunduğundan dil, divan edebiyatına göre daha sade kullanılmıştır.

  • Olaylar genellikle iyilerin ödüllendirilmesi, kötülerin ise cezalandırılması şeklinde bitmektedir.

🏛️ LİTERATÜRDEKİ İLKLER: TANZİMAT DÖNEMİ ROMANLARI

Eser Adı Yazar / Çevirmen Edebi İlklik Özelliği
Telemak Yusuf Kamil Paşa İlk çeviri roman
Taaşşuk-ı Tal’at ve Fıtnat Şemsettin Sami İlk roman
İntibah Namık Kemal İlk edebi roman
Cezmi Namık Kemal İlk tarihi roman
Araba Sevdası Recaizade Mahmut Ekrem İlk realist roman
Karabibik Nabizâde Nâzım İlk köy romanı
Zehra Nabizâde Nâzım İlk natüralist roman / ilk psikolojik roman
Esrar-ı Cinayet Ahmet Mithat Efendi İlk polisiye roman
Hasan Mellah Ahmet Mithat Efendi İlk macera romanı