YAPRAK DERGİSİ
ÜÇ ŞAİRİN ÇIKARDIĞI YAPRAK DERGİSİNİN TÜRK YAYINCILIK VE EDEBİYAT TARİHİNDEKİ İZLERİ
Yaprak dergisi (1 Ocak 1949 - 15 Haziran 1950), sadece 28 sayı yayımlanabilmiş olmasına rağmen Türk yayıncılık ve edebiyat tarihinin en efsanevi, en fedakâr ve en dik duruşlu dergilerinden biridir. Orhan Veli’nin adeta canını dişine takarak, parasızlıkla, sansürle ve baskılarla boğuşarak çıkardığı bu dergi, Garip üçlüsünün son büyük ortak kalesi olmuştur.
Derginin Türk edebiyat ve yayıncılık tarihinde bıraktığı derin izleri şu başlıklarla özetleyebiliriz:
1. Fedakârlık ve Yokluktan Doğan Yayıncılık Destanı
Yaprak, paranın değil, tamamen edebi bir idealin gücüyle basılmıştır.
· Ceketini Satan Şair: Dergiyi çıkaracak para bulunamadığında Orhan Veli, parmağındaki nişan yüzüğünü ve sırtındaki tek paltoyu/ceketi satarak matbaa masraflarını karşılamıştır.
· Abidin Dino ve Dostların Desteği: Ressam Abidin Dino, yazar Sait Faik, şairler Oktay Rifat ve Melih Cevdet dergiye sadece yazılarıyla değil, ceplerindeki son kuruşları vererek destek olmuşlardır. Dergi kapandıktan sonra borçları ödemek yine Orhan Veli'ye kalmıştır.
2. Siyasi Baskılara Karşı "Hümanist" Bir Direniş
1940'ların sonu, Türkiye'de Soğuk Savaş rüzgarlarının estiği, sol görüşlü aydınların, şairlerin (özellikle Nazım Hikmet'in) cezaevlerinde çürüdüğü veya baskı altında tutulduğu sert bir dönemdi.
· Nazım Hikmet İçin Açlık Grevi: Yaprak dergisi, o dönem hapiste olan Nazım Hikmet’in serbest bırakılması için adeta bir bayrak gemisi olmuştur. Orhan Veli, Melih Cevdet ve Oktay Rifat, Nazım’ın serbest kalması için üç günlük açlık grevi yapmışlar ve bunu Yaprak üzerinden kamuoyuna duyurmuşlardır. Bu hamle, Türk basın tarihinde şairlerin gerçekleştirdiği ilk ve en ses getiren sivil itaatsizlik eylemlerinden biridir.
· Fikir Özgürlüğü Savunuculuğu: Dergi, sadece bir şiir dergisi olmanın ötesinde; adaleti, düşünce özgürlüğünü ve dünya barışını savunan cesur bir fikir platformu kimliği taşımıştır.
3. "Garip" Şiirinin Olgunlaşma ve Veda Sahnesi
Yaprak, Garip akımının ilk yıllardaki o hırçın, yıkıcı ve çocuksu tavrını geride bırakıp toplumsal sorunlara, işçi sınıfına ve evrensel insani değerlere yöneldiği bir vitrindir.
· Orhan Veli’nin meşhur "Bedava" (Bedava yaşıyoruz, bedava / Hava bedava, bulut bedava) ve "Hürriyete Doğru" gibi toplumsal eleştiri içeren olgunluk dönemi şiirleri ilk kez Yaprak sayfalarında okuyucuyla buluşmuştur.
· Dergi, şiiri sadece bir nükte olmaktan çıkarıp, ezilen halkın ve baskı altındaki aydının ortak çığlığı haline getirmiştir.
4. Hazin Son: "Son Yaprak"
Orhan Veli’nin 14 Kasım 1950’deki ani ölümüyle dergi öksüz kalmıştır. Ancak arkadaşları Melih Cevdet ve Oktay Rifat, onun anısını yaşatmak için 1 Şubat 1951'de tek sayılık özel bir sayı çıkarmışlardır. Bu sayının adı "Son Yaprak" olmuştur. Bu sayı ile birlikte Yaprak, Türk edebiyat tarihinin şerefli sayfalarındaki yerini alarak yayın hayatını resmen noktalamıştır.
Yaprak dergisi, Türk yayıncılık tarihine şu büyük dersi miras bırakmıştır: Bir derginin kalıcı olması için arkasında holdinglerin veya sermayenin olmasına gerek yoktur; sarsılmaz bir edebi inanç ve dostluk, bir ceket parasına bile dünyaya meydan okuyabilir.