ŞAİRLER VE YAZARLAR

YEDİ MEŞALECİLER

YEDİ MEŞALECİLER

Cumhuriyet Döneminin İlk Edebî Topluluğu

Yedi Meşaleciler, Cumhuriyet Dönemi Türk edebiyatının ilk edebî topluluğudur. 1928 yılında, çoğu lise öğrencisi olan yedi genç sanatçının bir araya gelmesiyle oluşmuştur. Topluluk, edebiyatta canlılığı, samimiyeti ve daima yeniliği savunarak memleketçi edebiyatın tekdüzeliğine karşı sanatlı bir duruş sergilemeyi amaçlamıştır.

Topluluğun Sanatçıları

·         1. Ziya Osman Saba (Şair, Yazar)

·         2. Yaşar Nabi Nayır (Şair, Yazar, Çevirmen, Yayıncı)

·         3. Kenan Hulusi Koray (Yazar, Gazeteci)

·         4. Cevdet Kudret Solok (Şair, Yazar, Edebiyat Tarihçisi)

·         5. Sabri Esat Siyavuşgil (Şair, Yazar, Çevirmen, Psikoloji Profesörü)

·         6. Vasfi Mahir Kocatürk (Şair, Oyun Yazarı, Edebiyat Tarihçisi)

·         7. Muammer Lütfi Bahşi (Şair)

 

Yedi Meş'ale Kitabının Ön Sözünden (1928):

“Biz bu eserle, gençliğin yazılarını takip etmek külfetine bile girmeden, "Edebiyatımız öldü, ölüyor!" diye kıyametler koparan bazı sanat kâhinlerine yanıldıklarını ispat etmek istiyoruz. Yazılarımızda ne dünün mızmız ve soluk hislerini, ne son zamanların renksiz ve dar Ayşe, Fatma terennümünü bulacaksınız. Konularımızı mümkün olduğu kadar genişletmeye çalıştık. "Hep aynı vefasız sevgiliden başka bahsedecek bir şey bulamıyor musunuz?" diyenlere, onu bize değil, bizden evvelki nesillere sormaları daha münasip olacağını hatırlatmak isteriz. Canlılık, samimiyet ve daima yenilik: Bizi ortak bir eser yayımlamaya teşvik eden fikirlerimizi bu suretle izah edebiliriz.”

Kitabın yayımlanmasından birkaç ay sonra Meşale (1928) adıyla bir de dergi çıkarmaya başlarlar. Topluluğa destek vermek isteyen Ahmet Haşim, derginin ilk sayısında "Yedi Meşaleciler" adıyla bir yazı da yazar. Sadece sekiz sayı çıkabilen dergi, Cevdet Kudret'in belirttiğine göre, yeni alfabeyi kullanma zorunluluğu yüzünden kapanmıştır. Meşale dergisi kapandıktan bir süre sonra, Milliyet gazetesinin sanat sayfasını devralan gençlerin buradaki çalışmaları da ancak bir iki ay sürer.

Topluluğun Genel Özellikleri

·         Memleketçi edebiyata karşı sanatı ön plana çıkarmak isterler.

·         Şiir anlayışları 'Saf (Öz) Şiir' anlayışı içinde kabul edilir.

·         Topluluğun özellikle hecenin beş şairine (Beş Hececiler) tepki olarak ortaya çıktıkları görüşü yaygındır.

·         Şiirlerde aşk, sevgi, yaşama sevinci ve çocukluk günlerine özlem gibi konular işlenir.

·         "Canlılık, samimiyet ve daima yenilik" ortak ilke olarak kabul edilir.

·         Edebiyatı taklitten kurtarmak ve konuları çeşitlendirmek isterler.

·         "Sanat sanat içindir" ilkesinden hareket ettiler.

·         Belli kalıplara sıkışıp kalan memleketçi edebiyata karşı çıkıldı.

·         Amaçları şiire büyük bir yenilik getirmek olan topluluk amaçlarına ulaşamadan dağılır.

·         Topluluğun şair olarak ünlenen ve bunu devam ettirebilen tek ismi Ziya Osman Saba'dır.

Ziya Osman Saba (1910-1957)

"Küçük Mutlulukların Şairi"

Hayatı ve Kilometre Taşları

·         1910'da İstanbul'da doğdu.

·         Sekiz yaşındayken annesinin ölümü ve babasının evi terk ederek yeniden evlenmesi onu derinden etkiler.

·         Edebiyata ilgisi Galatasaray Lisesinde başladı. İlk şiiri 1926'da Servetifünûn dergisinde yayımlandı.

·         1928'de Yedi Meşale adıyla ortak kitap çıkaran grupta yer aldı.

·         Galatasaray Lisesinde tanıştığı Cahit Sıtkı Tarancı ile arkadaşlıkları bir ömür sürer. Cahit Sıtkı'nın ona yazdığı mektuplar "Ziya'ya Mektuplar" adıyla 1957 yılında basılmıştır.

·         1936'da İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesinden mezun oldu.

·         1941 yılında ilk eşinden boşanan şair, 1944 yılında bankadan mesai arkadaşı olan Rezzan Hanım ile evlenir. Bu evlilikten iki çocuğu olan Saba'nın yaşadığı mutluluk bu dönem şiirlerine yansır.

·         1938 yılında memur olarak girdiği bankadaki görevinden 1945 yılında ayrılır. Daha sonra Milli Eğitim Basımevinin tashih (düzeltme, redaksiyon) bürosu şefliğini yürüten sanatçı 1950 yılında geçirdiği kalp krizi nedeniyle işini bırakır.

·         Bu tarihten sonra Yaşar Nabi Nayır’ın Varlık dergisinde çalışır.

·         Ziya Osman, bütün zamanını şiire ayıracak düzeyde bir ekonomik güce hiçbir zaman sahip olamamış, ömrünü kıt kanaat sürdürmüştür.

·         29 Ocak 1957'de İstanbul'da öldü.

Edebî Yönü ve Sanat Anlayışı

·         Yedi Meşalecilerin şair olarak ünlenen ve bunu devam ettirebilen tek ismidir. En önemli grup üyesidir.

·         Şiirlerinde dışarıya fazla açılmadan kendi “küçük dünyasını” yansıtır.

·         Şiirlerinde ev ve aile yaşantısı, geçmiş yaşam ve çocukluk, ölüm düşüncesi, İstanbul sevgisi, Yaradan'a bağlılık, tevekkül ve yaşama sevincini konu edinir.

·         Şiirlerinde Fransız sembolist şairlerin (Baudelaire, Mallarme, Rimbaud) etkileri görülür.

·         Öncesinde hece ölçüsüyle kafiyeli şiirler yazan şair, 1940 sonrasında serbest tarza geçer.

·         Şiirlerinde sade, açık ve yalın bir dil kullanmıştır.

Eserleri

Şiir Kitapları: Sebil ve Güvercinler, Geçen Zaman, Nefes Almak

Hikâye Kitapları: Mesut İnsanlar Fotoğrafhanesi, Değişen İstanbul

 

GEÇEN ZAMAN

Hiç olmazsa unutmamak isterdim!

Eski geceler, sevdiklerimle dolu odalar...

Yalnız bırakmayın beni hâtıralar!

Az yanımda kal, çocukluğum,

Temiz yürekli, uysal çocukluğum...

Ah, ümit dolu gençliğim,

İlk şiirim, ilk arkadaşım, ilk sevgim...

-Doğduğum ev! Rahatlayacak içim, duysam

Bir tek kapının sesini.

Arıyorum aklımda bir ninni bestesini...

Böyle uzaklaşmayın benden, yaşadığım günler!

Güneş! getir bir bayram sabahını.

Açılın, açılın tekrar

Çocuk dizlerimdeki yaralar.

Hepiniz benimsiniz:

Mektebim, sınıflarım, oturduğum sıralar...

Yalnız hatırlamak, hatırlamak istiyorum.

Nerde kaldı sevgilim, seni ilk öptüğüm gün,

Rengine doymadığım o sema,

Ahengine kanmadığım ırmak.

Bırakıp her şeyi nereye gidiyorum?

Neler geçmişti aklımdan nedendi ağladığın, neydi güldüğün?

Ah, nasıldı yaşamak?

Yaşar Nabi Nayır (1908-1981)

"Şair, Yazar, Çevirmen, Yayımcı"

Hayatı ve Kilometre Taşları

·         25 Aralık 1908'de Üsküp'te doğdu.

·         1929 yılında Galatasaray Lisesini bitirdi.

·         Yedi Meşale topluluğun kurucularından biridir.

·         Hâkimiyet-i Milliye gazetesinde çevirmen ve yazar olarak görev yaptı (1934-1940).

·         Bir süre de Türk Dil Kurumunda çalışan Nayır, 1946'da Millî Eğitim Bakanlığı Tercüme Büro'sundaki görevinden ayrılarak Varlık Yayınevini kurdu.

·         1979'da Kültür Bakanlığı Büyük Ödülü'ne layık görüldü.

·         15 Mart 1981'de öldü.

Edebî Yönü ve Sanat Anlayışı

·         Şiir, hikâye, roman, oyun, makale, deneme gibi birçok türde eser verdi.

·         1933'te "Varlık" adıyla bir dergi çıkarmaya başladı. Derginin yayımını ölümüne kadar sürdürdü.

·         1946'dan sonra daha çok makale ve deneme yazmıştır.

·         Yazılarıyla Balkan edebiyatlarının Türkiye'de tanınmasını sağladı.

·         Balkan ülkelerine yaptığı gezilerin izlenimlerini "Balkanlar ve Türklük" adlı kitabında paylaştı.

Eserleri

Şiir Kitapları: Kahramanlar, Onar Mısra

Roman: Bir Kadın Söylüyor, Âdem ile Havva

Öykü: Bu da Bir Hikâyedir, Sevi Çıkmazı

Oyun: Mete, İnkılâp Çocukları, Beş Devir, Köyün Namusu

İnceleme-Deneme: Balkanlar ve Türklük, Edebiyatımızın Bugünkü Meseleleri, Nereye Gidiyoruz

Kenan Hulusi Koray (1906-1943)

"Yazar, Gazeteci"

Hayatı ve Kilometre Taşları

·         1906'da İstanbul'da doğdu.

·         1925'te İstanbul Erkek Lisesinden mezun oldu. Bir süre Darülfünunda (İstanbul Üniversitesi) Türk Dili ve Edebiyatı okudu.

·         İlk hikâyeleri üniversite yıllarında Servetifünun'da yayımlandı.

·         1934'te Vakit gazetesinde çalışmaya başladı. Kısa sürede yazı işleri müdürlüğüne yükseldi.

·         Askerlik görevi sırasında rahatsızlandı. 23 Mayıs 1943'te, henüz 37 yaşında iken Adapazarı'nda öldü.

Edebî Yönü ve Sanat Anlayışı

·         Birçok türde eser verse de daha çok hikâyeci olarak tanındı.

·         Yedi Meşaleciler topluluğunun hikâyeci olarak anılan tek sanatçısıdır.

·         Sayısı 175'i bulan kısa hikâyesi gazete ve dergi sayfalarında kalmıştır.

·         İlk dönem hikâyeleri mensur şiirleri andıran tarzdadır. Zamanla anlatımdaki süsleri bırakarak yalın ve daha gerçekçi bir anlatımı tercih etti. Bu dönemde daha çok toplumsal sorunları ele aldı.

·         Kendisine örnek aldığı Ömer Seyfettin gibi Maupassant tarzı hikayeler yazdı.

·         Hikâyelerinde aşk, cehalet, yozlaşma, sahtekârlık, kadın-erkek ilişkileri, köylünün sıkıntıları, hayvan sevgisi, yalnızlık, toplumdaki aksaklıklar gibi birçok konuyu ele aldı.

·         Cumhuriyet döneminde korku türünde örnekler veren ilk hikâyecidir.

Eserleri

Roman: Osmanoflar (Vakit gazetesinde tefrika edilen eser, Bulgaristan'ın Karnabad şehrinde yaşayan güçlü bir Türk ailesinin Bulgar komitacılar tarafından yok edilmek istenmesini anlatır. 2004'te basıldı.)

Uzun Hikâyeleri: RBK Pansiyonu, Son Öpüş, Bir Yarasa Bir Kıza Aşık Oldu

Cevdet Kudret Solok (1907-1992)

"Şair, Yazar, Edebiyat Tarihçisi"

Hayatı ve Kilometre Taşları

·         1907'de İstanbul'da doğdu. Asıl adı Süleyman Cevdet'tir.

·         1933'te İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesini bitirdi. Çeşitli okullarda edebiyat öğretmeni olarak çalıştı.

·         1950 seçimleri sonrasında görevinden ayrılmak zorunda kaldı. Bir süre avukatlık yaptı. Sonrasında Türk Dil Kurumunda ve Ankara Bilgi Yayınevinde çalıştı.

·         Takma adlarla liseler için edebiyat kitapları hazırladı.

·         1959'da "Solok" olan soyadını "Kudret" olarak değiştirdi.

·         AÜ Siyasal Bilgiler Basın ve Yayın Yüksek Okulundan 1973'te emekli oldu. 10 Temmuz 1992'de İstanbul'da öldü.

·         Aldığı Ödüller: Türk Dil Kurumu Bilim Ödülü (1974), Sedat Simavi Vakfı Edebiyat Ödülü (1991), Dil Derneği Türk Dili Onur Ödülü (1989), Edebiyatçılar Derneği Onur Ödülü (1992)

Edebî Yönü ve Sanat Anlayışı

·         Yedi Meşale topluluğun kurucularından biridir. Birçok türde eser verse de daha çok edebiyat tarihçisi olarak tanındı.

·         Roman ve hikayelerini realist bir anlayışla yazmıştır.

·         Hikâyelerini topladığı "Sokak" adlı kitapta Türkiye’nin özellikle İkinci Dünya Savaşı yıllarında yaşadığı ekonomik, sosyal, politik ve ahlâkî sorunları ele aldı.

·         Bir üçleme olan "Süleyman'ın Dünyası" adlı romanı kendi yaşamından çizgiler taşır. Eserde Türkiye'nin Birinci ve İkinci Dünya Savaşları arasındaki otuz yıllık dönemi gerçekçi bir bakış açısıyla yansıtılmıştır.

Eserleri

Şiir: Birinci Perde (1929)

Hikâye: Sokak

Roman: Sınıf Arkadaşları, Havada Bulut Yok, Karıncayı Tanırsınız (Süleyman'ın Dünyası Üçlemesi)

Oyun: Tersine Akan Nehir, Rüya İçinde Rüya, Danyal ve Sara, Kurtlar, Yaşayan Ölüler

Deneme: Dilleri Var Bizim Dile Benzemez, Bir Bakıma, Benim Oğlum Bina Okur, Kalemin Ucu

İnceleme-Derleme: Türk Edebiyatı Hikaye ve Roman Antolojisi, Türk Edebiyatında Hikaye ve Roman, Karagöz, Orta Oyunu, Örneklerle Edebiyat Bilgileri, Örnekli Türk Edebiyatı Tarihi, Abdülhamit Devrinde Sansür, Tanzimat Edebiyatı Antolojisi...

 

GECE YARISI

Dizilir ince ince, alnına bir soğuk ter

Gâvur mahallesidir evimin yukarısı,

Rüzgarın salladığı bir çan durmadan öter.

 

Bu ses aynı şekilde uzayacak yarın da!

Bazen bir ışık gezer, tamam gece yarısı,

Karşıdaki bir evin pencere camlarında...

 

Şimdi gözyaşlarımla karanlığı delerim;

Bana hatırlatıyor uzun uzun her akşam

Simsiyah servileri bembeyaz perdelerim!

 

Korkudan, büzülürüm usulca bir kenara;

Yatmak için yerimden azıcık kımıldasam,

Gölgem bir hırsız gibi tırmanır duvarlara.

 

Cevdet Kudret'in Ağzından Yedi Meşale:

“... Günün birinde, o güne dek yazdıklarımızdan seçmeler yaparak onları bir kitapta toplamayı düşündük. Çeşitli önerilerden sonra, Yedi Meşale adı üzerinde anlaşmaya varıldı. Topluluk, altı ozan ile bir nesirciden oluşuyordu. Bunlar, Cumhuriyet döneminde edebiyat dünyasına girenlerin ilk kuşağıdır. Aramızda para topladı Kitapçı Muallim Ahmet Halit Bey bastırma ve dağıtma işini üstlendi. Kitap, 1928 yılının Nisan ayı başlarında satışa çıktı ve büyük bir ilgiyle karşılandı. Türkiye’de hiçbir şiir kitabı için bu kadar çok yazı yazılmamıştır. Bu ilgiyi gören Akbaba mizah dergisinin sahibi Yusuf Ziya, dergi çıkarmayı önerdi. Dergiye Meşale adı verildi. İlk sayısı 3850 tane satıldı. Latin alfabesi kabul edilince okuyucu sayısının birdenbire düşme olasılığı yüzünden, başka dergiler gibi Meşale de kapandı. O güne değin 8 sayı çıkmıştı. Dergiye bizden başka yazı yazan herkes yazı parasını peşin olarak almıştı; bizlerse patron olduğumuz için hiçbir şey alamadık.” (Varlık dergisi, Temmuz 1988, sayı 970)

Sabri Esat Siyavuşgil (1907-1968)

"Şair, Yazar, Çevirmen, Psikoloji Profesörü"

Hayatı ve Kilometre Taşları

·         1907'de İstanbul'da doğdu. Sadrazam Siyavuş Paşa’nın soyundan gelen Ahmet Esat Bey’in oğludur.

·         Devlet bursuyla Fransa’da felsefe ve psikoloji okudu. Yurda döndükten sonra Gazi Terbiye Enstitüsünde felsefe öğretmenliği yaptı.

·         1933'te İstanbul Üniversitesine geçerek Psikoloji Bölümünde üniversite hocalığına başladı. Bu görevi hayatının sonuna kadar sürdürdü. 1942’de profesör oldu.

·         6 Ekim 1968'de İstanbul'da öldü.

Edebî Yönü ve Sanat Anlayışı

·         İlk şiirlerini 1927'de Güneş ve Hayat dergilerinde yayımladı.

·         Yedi Meşale’nin isim babasıdır ve topluluğun kuruluşunda yer aldı.

·         1936’dan sonra şiir yazmayı bıraksa da grubun öne çıkan şairlerinden biridir.

·         Renkli ve özgün imge dünyasıyla dikkat çekti. Hayatı, eşya ve mekânlar üzerinden anlatmaya çalıştı. Eşyalar üzerinden kurguladığı şiirleriyle meşhurdur.

·         Hece ölçüsüne ve uyağa bağlı kaldı. Şiirlerini dışavurumcu (ekspresyonist) bir anlayışla yazdı.

·         Sanatçı, uzun yıllar (1938-1964) köşe yazarlığı da yapmıştır.

·         Birçok çevirisi olan sanatçının en ünlü çevirisi "Cyrano de Bergerac" adlı manzum oyundur.

·         Karagöz (Psiko-sosyolojik bir deneme) adlı inceleme kitabı hâlâ kıymetini korumaktadır.

Eserleri

Şiir: Odalar ve Sofalar (1933)

Çeviri: Cyrano de Bergerac (Edmond Rostand)

İnceleme: Karagöz

Vasfi Mahir Kocatürk (1907-1961)

"Şair, Oyun Yazarı, Edebiyat Tarihçisi"

Hayatı ve Kilometre Taşları

·         1907'de Gümüşhane'de doğdu. Babası Arif Efendi Birinci Dünya Savaşı'nda şehit düşmüştür.

·         Babasının ölümünden sonra aile, Rus tehdidi altındaki Gümüşhane'den ayrılarak İstanbul'a yerleşir.

·         1927'de Darüşşafaka, 1930'da Mülkiye Mektebinden mezun oldu.

·         Liselerde edebiyat öğretmenliği ve yöneticilik yaptı. 1948'de Milli Eğitim Bakanlığı müfettişi oldu.

·         1950’de Gümüşhane'den milletvekili seçildi.

·         1954’te edebiyat öğretmenliğine döndü. 17 Temmuz 1961 tarihinde Ankara'da öldü.

Edebî Yönü ve Sanat Anlayışı

·         Sanat hayatına Servet-i Fünun'da yayımlanan şiirleriyle başladı.

·         Yedi Meşale (1928) kitabındaki şiirleri "Dağların Derdi" başlığıyla yayımlandı.

·         Millî edebiyat akımına yakın nitelikler taşıyan epik şiirleriyle tanındı. Aşk, tarih ve vatan sevgisi şiirlerinde öne çıkan temalardır.

·         Halk şiiri geleneğinden yararlanan şair genellikle hece ölçüsünü kullandı.

·         Edebiyatımızda şairliğinden çok edebiyat tarihçisi kimliğiyle tanınmıştır. Sanatçı araştırma-inceleme türündeki eserlerinin yanı sıra birçok da antoloji hazırladı.

·         Farsça, Almanca ve Fransızcadan birçok eseri Türkçeye çevirdi. Çocuklar için didaktik tarzda hikâyeler de yazdı.

Eserleri

Şiir: Tunç Sesleri (1935), Geçmiş Geceler, Bizim Türküler, Ergenekon, Hayat Şarkıları

Manzum Tiyatroları: On İnkılap, Yaman, Sanatkâr

İnceleme-Araştırma: Türk Edebiyatı Tarihi, Fransız Edebiyatı, Yeni Türk Edebiyatı, Namık Kemal

Antolojileri: Şâheserler Antolojisi, Divan Şiiri Antolojisi, Tekke Şiiri Antolojisi, Şiir Defteri, Hikâye Defteri, Saz Şiiri Antolojisi, Türk Nesri Antolojisi, Divan Şiirinde Meşhur Beyitler, Eski Yunan ve Latin Şiirleri, Türk Edebiyatı Antolojisi

Muammer Lütfi Bahşi (1903-1947)

"Topluluğun En Az Tanınan Sanatçısı"

Hayatı ve Kilometre Taşları

·         1903 yılında doğmuş ve 1947 yılında vefat etmiştir.

·         Yedi Meşaleciler topluluğunun diğer üyelerine kıyasla hayatı ve edebî çalışmaları hakkında en az bilgi bulunan, topluluğun en az tanınan sanatçısıdır.

Edebî Yönü ve Sanat Anlayışı

·         Yedi Meşale topluluğunun en arkada kalmış, sesini en az duyurabilmiş üyesidir.

·         Yedi Meş'ale ortak kitabında çıkan şiirleri dışında adına —Meşale dergisi de dahil olmak üzere— dönemin diğer tanınmış dergilerinde de rastlanmaz.

·         Topluluğun dağılmasının ardından edebiyat dünyasından tamamen uzaklaşmıştır.

·         İlk şiirlerinde aruz ölçüsünü kullandıktan sonra topluluğun genel yönelimine uyarak hece ölçüsüne geçmiştir.

Eserleri

Şiirleri: Sanatçının kitaplaşmış müstakil bir eseri bulunmamaktadır; şiirleri yalnızca 1928 yılında yayımlanan ortak Yedi Meş'ale kitabında yer almıştır.

 

(alıntı)