Arama

İSİM(AD) / İSİM TAMLAMALARI

27/05/2026 21:53 | Son Güncelleme : 20/11/2026 16:36 | Okunma Sayısı : 97 | alikaramanhoca.com.tr


İSİM(AD) / İSİM TAMLAMALARI

🏷️ İSİM (AD)

Varlıkları, kavramları karşılayan sözcüklerdir.

📂 A) Varlıklara Verilişlerine Göre İsimler

  • 1) Tür(Cins) Adı: Aynı türden varlıkları karşılayan isimlerdir.

    Örnek: İnsan, hayvan, kuş, şehir, ülke, nehir, hala, amca…

  • 2) Özel İsim: Dünyada tek olan, eşi benzeri olmayan, aynı türden varlıklardan sadece birini karşılayan isimdir.

    Örnek: Ankara, Türkiye, Türkçe, Yer Demir Gök Bakır(eser adı)…

⚠️ NOT:

Bazı tür isimleri kullanılışına göre özel isme çevrilebilir.

  • “Bizim Pamuk yine masum masum bakıyordu.”

📂 B) Varlıkların Sayılarına Göre İsimler

  • 1) Tekil İsim: Sayıca bir varlığı karşılayan isimdir.

    Örnek: İnsan, masa, kitap…

  • 2) Çoğul İsim: Sayıca birden fazla varlığı karşılar. Tekil isimlere –ler/-lar çoğul eki getirilerek yapılır.

    Örnek: İnsanlar, masalar, kitaplar…

  • 3) Topluluk İsmi: şekil bakımından tekil, anlam bakımından çoğul isimlerdir. Birden fazla varlığın bir araya gelerek oluşturduğu grupları karşılar.

    Örnek: Ekip, millet, sürü, demek, tümen…

⚠️ KRİTİK NOTLAR:

  • Not 1: Bazı sözcükler topluluk adı olmadığı halde kullanımına göre topluluk adı özelliği kazanabilir.

    • Sınıf yarın geziye gidecek. (sınıf kelimesi topluluk adı olarak kullanılmış.)

    • Sınıf, yeni temizlenmiş.

  • Not 2: Topluluk adları yer adı olarak kullanıldığında topluluk adı olma özelliğini kaybeder.

    • Kışla dün harekete geçti. (kışla, topluluk adı)

    • Kardeşimi kışlanın önünde bekliyorduk. (kışla; yer adı, tekil isim)

📂 C) Varlıkların Oluşuna Göre İsimler

  • 1) Soyut İsim: Beş duyudan herhangi biriyle algılayamadığımız, varlığını zihnen veya kalben kabul ettiğimiz kavramlardır.

    Örnek: Mutluluk, umut, sevinç, üzüntü, keder…

  • 2) Somut İsim: Beş duyudan herhangi biriyle algıladığımız varlıkları karşılayan isimlerdir.

    Örnek: Isı, ışık, ses, koku, rüzgâr, tatlı, ağaç, masa…

⚠️ SOMUTLAŞMA VE SOYUTLAŞMA NOTLARI:

  • Not 1: Somut anlamlı bir sözcük, anlam genişlemesi yoluyla soyut anlam kazanabilir.

    • "Bu işte onun da parmağı var." (parmak, somut iken bu cümlede “ilgi” anlamıyla kullanılarak soyut özelliği kazanmıştır.)

    • "Burada eskiden yüksek bir duvar vardı." (duvar, somut)

    • "Aramızdaki nefret duvarını yıkmalıyız." (duvar, soyut)

  • Not 2: Soyut bir sözcük, somut bir varlıkla ilişkilendirilerek somutlaşabilir.

    • “Hüzün yağar her sabah pencereme.” (hüzün, soyut bir sözcük iken yağmur özelliği verilerek somutlaştırılmıştır.)

    • "Bu işi yapmanın bir yolu vardır." (yol, yöntem anlamında soyut.)

    • "Bu köye dolambaçlı yoldan geldik." (yol, gidilen yer anlamında somut)

🏗️ YAPILARINA GÖRE İSİMLER

🧱 BASİT İSİM

Yapım eki almamış isimlerdir. Çekim eki alabilir.

Örnek: Sıralar, resim, kitabın…

🌿 TÜREMIŞ İSİM

Yapım eki alan isimlerdir. İsim veya fiil köklerine isim yapım ekleri getirilerek yapılır.

Örnek: Şeker + lik, yaz-ar, göz +lük + çü…

⚠️ NOT:

Bir sözcük birden fazla yapım eki alabilir. Birden fazla yapım eki almış sözcük gövdeden türemiş olarak da nitelenir.

🖇️ BİRLEŞİK İSİM

Birden fazla sözcüğün birleşip kalıplaşarak yeni bir anlam ifade etmesiyle oluşan isimlerdir. Oluşumuna göre çeşitlilik gösterir:

  1. İki ismin birleşmesiyle: kahvaltı(kahve + altı), kaynana(kayın + ana) (aynı zamanda ses düşmesi de var), hanımeli (hanım + eli)…

  2. Anlam kayması yoluyla (iki sözcüğün de anlamı kaymış olabilir): Aslanağzı(çiçek), suçiçeği(hastalık), demirbaş(bir yere ait değişmez eşya)…

  3. Tür değişimi yoluyla: Sözcüklerden en az biri asıl türünden uzaklaşır.

    • Dedikodu, kaptıkaçtı, çekyat (iki fiil birleşerek isim oldu)

    • Ateşkes, mirasyedi, gecekondu (bir isimle bir fiil birleşip isim oldu)

    • Giderayak, cankurtaran, çöpçatan (bir fiilimsi ve bir isim birleşerek isim oldu)

    • Açıkgöz (bir sıfatla bir isim birleşerek isim oldu)

🔍 İSİMLERDE KÜÇÜLTME

“-cik, -ceğiz, cek” ekleriyle yapılır. Bu ekler isimlerde ayrıca acıma, küçümseme, azımsama, sevgi gibi anlamlar da katar.

  • “Alçak yerde tepecik kendini dağ sanır.” (küçültme)

  • “Yavrucak sabahtan beri bir şey yemedi.” (acıma)

  • “Oğulcuğum memleketini unutma.” (vg)

  • Bu insancıkları buradan uzaklaştırın. (küçümseme)

  • “Elli liracıkla ne alabilirsin ki?” (azımsama)

⚠️ NOT:

“-cik” eki bazen de kalıcı isim yapar.

  • “Bahar gelince kırlar gelinciklerle dolar.”

  • “Bademcik ameliyatı olmuş.”

📚 İSİM TAMLAMALARI

Bir ismin aitlik ilgisi bakımından daha belirgin hale gelmesi için başka bir isim tarafından tamlanmasıyla oluşan söz öbeğidir. İki unsurdan oluşur. Bunlardan birincisi, TAMLAYAN; ikincisi, TAMLANAN’dır.

  • Tamlayan eki: (n)in (diğer adı ilgi eki)

  • Tamlanan eki: (s)i (iyelik eki)

🏛️ 1. BELİRTİLİ İSİM TAMLAMASI

İki unsuru da ek alan (tamlayan ilgi, tamlanan iyelik) tamlamadır.

Çiçekler-in koku-s-u etrafa yayıldı.

T.yan    T.nan

🏛️ 2. BELİRTİSİZ İSİM TAMLAMASI

Tamlananın iyelik eki aldığı, tamlayanın eksiz kullanıldığı tamlamadır. Bu tamlamada tür bildirme özelliği ve tamlananın neyden yapıldığını bildirme özelliği vardır.

  • Müdür odası (tür)

  • Biber salçası (hammaddesi, neyden yapıldığı)

  • Sel felaketi (nedenini bildirir.)

⚠️ NOTLAR:

  • Not 1: Belirtisiz isim tamlamasında araya sıfat girmez.

  • Not 2: Belirtisiz isim tamlamasından önce gelen sıfat, tamlamayı; belirtili isim tamlamasından önce gelen sıfat sadece tamlayanı etkiler.

  • Not 3: Belirtisiz isim tamlaması başka bir ismin sıfatı görevinde kullanılabilir.

    • Deniz mavisi gözleri vardı. (deniz mavisi, bir belirtisiz isim tamlamasıdır. Burada “göz” isminin sıfatı olarak kullanılmıştır.)

🏛️ 3. TAKISIZ İSİM TAMLAMASI

İki unsur da eksiz kullanılır. İki özellik vardır:

  1. Tamlayan, tamlananın neyden yapıldığını bildirir.

    • Demir kapı gıcırdayarak kapandı. (neyden yapıldığı) (burada –den ekinden yaralanılabilir.)

  2. Tamlayan, tamlananın neye benzediğini bildirir.

    • Aslan asker, badem göz, elma yanak (burada da “gibi” edatından yararlanılabilir.)

(Genellikle sıfat tamlaması olarak alınır.)

🏛️ 4. ZİNCİRLEME İSİM TAMLAMASI

Tamlayanı veya tamlananı veya her ikisi de ayrı bir isim tamlaması olan tamlamadır.

  • Okul önlüklerinin düğmeleri (Tamlayanı belirtisiz isim tamlaması)

    Okul önlüklerinin   düğmeleri

    T.yan         T.nan

  • Sicil dosyasının sayfa numaraları (ikisi de ayrı birer isim tamlaması)

    Sicil dosyasının   sayfa numaraları

    T.yan        T.nan

  • Evin duvar kâğıtları (Tamlanan belirtisiz isim tamlaması)

    Evin   duvar kâğıtları

    T.yan   T.nan

🛠️ İSİM TAMLAMALARI İLE İLGİLİ ÖNEMLİ ÖZELLİKLER (NOTLAR)

  • 1) Tamlayan ve tamlanan arasına başka sözcükler(sıfat) girebilir.

    • Çiçeklerin güzel kokusu etrafa yayıldı.      (Sıfat)

  • 2) Hem tamlayan hem tamlanan sıfat alabilir.

    • Kırmızı çiçeklerin tatlı kokusu  (Sıfat)      (Sıfat)*

  • 3) Tamlayan veya tamlanan veya her ikisi de zamir olabilir.

    • Çocukların çoğu (Tamlanan zamir)

    • Onların bazıları (ikisi de zamir)

    • Onun kalemi (Tamlayan zamir)

  • 4) Tamlayanı zamir olan tamlamada, tamlayan görevindeki zamir düşebilir. Buna tamlayanı düşmüş isim tamlaması denir.

    • Arkadaşı buraya dün de gelmemişti. (Onun arkadaşı/onun düşmüş) (T.nan)

    Ölçme Bilgisi Uyarısı: Bu tür tamlamaları kaç tane tamlama vardır gibi tamlama sayısı istenen sorularda sayıya dâhil edemeyiz.

  • 5) ”-den” hal eki tamlayan eki(-in) yerine kullanılabilir.

    • Öğrencilerden ikisi burada beklesin.     (in)

  • 6) Unsurlar yer değiştirebilir.

    • Kokusunu duyuyorum kırlarda çiçeklerin (T.nan)            (T.yan)

  • 7) İlgi zamiri -ki'nin kullanıldığı tamlamaya da tamlananı düşmüş isim tamlaması denir.

    • sınıfınki bozulmuş. (burada -ki, sınıfa ait bir isim yerine kullanılmıştır.-sınıfın tahtası- gibi)

  • 8) Bazen tamlanan eki kullanılmayabilir.

    • Bizim takım yine galip geldi. (bizim takım-ımız/ ımız iyelik eki düşmüş.)

(alıntı)

Beğendim
Bayıldım
Komik Bu!
Beğenmedim!
Üzgünüm
Sinirlendim
Bu içeriğe zaten oy verdiniz.

Bunlar da ilginizi çekebilir

YAZIM KURALLARI

YAZIM KURALLARI

5 ay önce
Yorumlar