Arama

Millî Edebiyat Dönemi Oluşumu, Şiir, Roman ve Hikâye

24/05/2026 22:32 | Son Güncelleme : 20/11/2026 16:36 | Okunma Sayısı : 45 | alikaramanhoca.com.tr


Millî Edebiyat Dönemi Oluşumu, Şiir, Roman ve Hikâye

Millî Edebiyat Dönemi

Millî Edebiyat, on dokuzuncu yüzyılın sonlarında ortaya çıkan, yirminci yüzyılın başlarında II. Meşrutiyet’in ilan edilmesiyle kuvvetlenen Türkçülük akımının savunduğu düşüncelerin edebiyat eserleri vasıtasıyla anlatılmaya başlandığı ve 1911-1923 yıllarını kapsayan dönemdir. 

Millî Edebiyat Dönemi’nin Oluşumu

Aslında tanımda belirttiğimiz 1911-1923 yılları arasına Millî Edebiyat’ı sıkıştırmak çok büyük bir eksiklik olacaktır. Zira Millî Edebiyat kendinden yıllar önce ortaya çıkmış kıvılcımlardan başlamakla birlikle çok daha ileri bir tarihe kadar etkisini devam ettirmiş bir edebi akımdır. Millî edebiyatı anlayabilmek için Osmanlı Devleti’nin son dönemlerinde devleti bulunduğu zor durumdan kurtarmak için; Osmanlıcılık, İslamcılık, Adem-i Merkeziyetçilik, Batıcılık gibi birçok fikir ortaya çıkmıştır ancak bu fikirler devleti kurtarmaya yetmemiştir. Daha sonra kurulacak olan Türkiye Cumhuriyeti ve devrimlerinin de temelinde yer alan Türkçülük akımı kendisine geniş bir kitle ve alan bulacaktır. İşte o, üzüntüyle geçen dönemlerin ardından, milleti bulunduğu karanlıktan çıkarma gayretiyle ortaya konan fikir hareketlerinin bir sonucu olarak ortaya bu edebiyat çıkmıştır.

Çok uzun yıllardan beri milleti,  köylüyü, Anadolu’yu anlatan bir edebiyat ortaya konmamıştır(Divan edebiyatında). İşte bu eksiklikle birlikte, halkın içinde bulunduğu olumsuz tabloyu da değiştirmek isteyen genç yazar ve şairler memleketi anlatan, Türk milletini anlatan bir edebiyat oluşturma gayreti içerisine girdiler. Özellikle de 1908’de II. Meşrutiyet’in ilanıyla ortaya çıkan düşünce akımları, eski edebiyatın aşırılığına olan tepki Millî edebiyatın temellerinin atılmasını sağladı. 

1911 yılında Selanik’te yayımlanan; edebiyat ve sanat dergisi olan Genç Kalemler’de “Yeni Lisan” adlı bir makale yayımlanır. Bu derginin ve makalenin en önemli tarafı ise Millî edebiyat döneminin başlamasında olan büyük rolleridir. “Yeni Lisan” makalesi Millî Edebiyat’ın beyannamesi olarak kabul edilir.

Türkçülük hareketi altında Ali Canip Yöntem, Ömer Seyfettin ve Ziya Gökalp gibi edebiyat sevdalıları ‘Genç Kalemler’ dergisinde toplanarak bu büyük akıma öncülük etmişlerdir. Temiz Türkçe ile yazma fikrini kısa sürede birçok yazar da benimsemiştir. Öykü ve roman alanına destek veren bu yeni yazarlar ilerde edebiyatımızın en ünlü kişileri arasında yer alacaklardır. Millî Edebiyat Dönemi temelde Millî akımı savunurken bazı şairler eski akımlara dair eserler sunmuşlardır. Bunların en önemlisi Mehmet Akif Ersoy’a ait olan aruz ölçüsü ile yazılmış İstiklal Marşı’dır. Millî Edebiyat akımı Türk edebiyatına sayısız eser kazandırmıştır.

Millî Edebiyat şiiri bu dönemde en yüksek seviyelere gelmiştir. Bu dönemde şiirde hece ölçüsünün yanı sıra aruz ölçüsü de yer almıştır.

Millî Edebiyat Dönemi’nin Özellikleri

ü  Bu dönemin en önemli özelliği “millî” olma kavramının edebiyatta kendine yer bulmasıdır. Avrupa’da çok daha önce benimsenen Millîyetçilik geç de olsa bu edebiyatla birlikte yaygınlaşmaya başlamıştır.

ü  Yine başka bir önemli özellik ise dildeki sadeleşmedir. Edebiyatın temelinde yatan en önemli duygu Türkçenin edebiyat dili olarak kullanılması gayretidir. Özellikle “Yeni Lisan” makalesinin bu konuda çok büyük bir rolü vardır. Bu makaleye göre; Arapça ve Farsçanın dilimiz üzerindeki egemenliği sonlandırılacak, bu dilden gelen kelimelerin yerine mümkün mertebe Türkçe kelimeler kullanılacak, Arapça ve Farsça dil bilgisi kurallarından vazgeçilecek ve İstanbul Türkçesi bütün yurtta konuşma dili olarak kullanılacaktır.

ü  Çok uzun süre devam eden aruz-hece ölçüsü tartışması bu edebiyatla birlikte sonlanmıştır. Artık şiirlerde Türkçeye uygun olmayan aruz ölçüsü yerine hece ölçüsünün kullanmak büyük rağbet görmeye başlamıştır.

ü  Daha çok Millî konular bu edebiyatta işlenir hale gelmiştir. Özellikle Anadolu, Türk insanı, köylüler edebiyat konu olmaya başlamıştır.

ü  Türk halkının ve Anadolu’nun edebiyata konu olması sırasında gözlemlerden yararlanılmıştır.

ü  Roman, hikâye, şiir, deneme, eleştiri, makale, tiyatro vb. birçok türde büyük bir gelişim yaşanmıştır.

ü  Eskilere yönelik yapılan en büyük eleştirilerden biri olan Batıyı körü körüne taklit etme hususu bu dönemde değişmiştir.

ü  Sanat bireysellikten kurtarılmış ve toplum için sanat anlayışı egemen olmuştur.

ü  Mizah kavramının da bu dönemde geliştiği söylenebilir.

Bu dönem özelikle dilin sadeleşmesi konusunda altın çağ yaşatmıştır. Ulus anlayışı ve Millîyetçilik ruhu bu dönemde kabarmıştır. Millî Edebiyat Dönemi sanatçıları gerek etkin eserler vermeleri gerekse bu yeni akımda yer aldıkları için kısa sürede tanınmışlar, edebiyat tarihindeki yerlerini almışlardır.

MİLLî EDEBİYAT DÖNEMİ ŞİİR

ü  Halk şiiri savunulmuş, halk şiiri nazım biçimleri kullanılmıştır.

ü  Yarım uyak ve rediften yararlanılmıştır.

ü  Hece ölçüsü benimsenmiştir.

ü  Nazım birimi olarak dörtlük esas alınmıştır.(Batılı nazım biçimleri de kullanılmıştır.)

ü  Sade dil kullanılmıştır.

ü  Romantik söyleyiş hâkimdir. Toplumsal konulara tam olarak değinilmemiştir.

ü  Doğa, yurt güzellikleri, kahramanlık, Anadolu gibi konular işlenmiştir.

ü  Halka doğru ilkesi benimsenmiştir.

ü  Millî konular işlenmiştir.

 Millî Edebiyat Dönemi şiirini üç başlık altında inceleyebiliriz:

Saf Şiir Anlayışını Benimseyen Şiir: Mallerme’nin “Şiir düşüncelerle değil, kelimelerle yazılır.” Düşüncesinden hareket etmişlerdir. Ses, ahenk, biçim ve musikiye önem vermişlerdir. Şiirlerini aruz ölçüsüyle yazmışlardır. Yahya Kemal ve Ahmet Haşim bu anlayışla hareket etmiştir.

Halkın Yaşayışını Anlatan Şiir: Toplum için sanat anlayışından hareket ederek halkı, halkın sorunlarını sade dille anlatmışlardır. Manzum hikâyelerle bunu anlatmaya çalışmışlardır. Mehmet Akif ve Mehmet Emin bu anlayışla eserler vermişlerdir.

Sade Dil ve Hece Ölçüsüyle Yazılmış Şiir: Tarihi, yerli, Millî konuları sade bir dil ve hece ölçüsüyle şiirleştirmeye çalışmışlardır. Türkçülük düşüncesini benimsemişlerdir. Mehmet Emin, Ziya Gökalp, Beş Hececiler bu şiir anlayışını benimsemişlerdir.

MİLLİ EDEBİYAT DÖNEMİ ROMAN VE HİKÂYE

ü  Bu dönemde roman ve hikâyeye önem verilmiştir.

ü  Romanlarda kişiler Doğu-Batı arasındaki yaşam tarzı arasında ikilemdedir.

ü  Yurdun her yöresinde yaşanmış olay ve kişiler ele alınmıştır. Konular kendi yaşamımızdan alınmıştır. “MEMLEKET EDEBİYATI” çığırı açılmıştır.

ü  Konularda İstanbul dışına çıkılmıştır. Her kesimden insan özellikle taşra ve köylerde yaşayan insanlar anlatılmış, Anadolu mekân olarak seçilmiştir. Köy ve kasaba hayatını anlatan başarılı ilk eserler bu dönemde verilmiştir.(Refik Halit Karay: Memeleket Hikâyeleri, Reşat Nuri Güntekin: Çalıkuşu)

ü  “Halka doğru” ilkesiyle hareket edilmiştir.

ü  Memleket ve memleket gerçeklerini yansıtmayı amaçlayan roman ve hikâyenin anlatımı gerçekçi gözlemciliğe dayanır. Realizmin etkisinde eserler yazılmıştır

ü  Toplumsal sorunlar ele alınmıştır.

ü  Konuşma dili kullanılmıştır.

ü  Kurtuluş Savaşı, Anadolu, aşk, sosyal konular işlenmiştir.

 

 

Beğendim
Bayıldım
Komik Bu!
Beğenmedim!
Üzgünüm
Sinirlendim
Bu içeriğe zaten oy verdiniz.

Yorumlar